Tóm tắt nhanh
- Ấu trùng ve sầu âm thầm hút rễ cà phê nhiều năm
- Xác ve và lỗ tròn quanh gốc là dấu vết rõ nhất
- Đào gốc kiểm tra tận mắt trước khi xử lý
Nhiều vườn cà phê có vài cây hoặc cả mảng cứ còi dần: lá nhỏ, vàng nhạt, cành ra yếu, mùa khô héo sớm hơn cây bên cạnh dù được tưới và bón như nhau. Nhìn trên tán không thấy sâu bệnh rõ ràng, nên anh/chị dễ nghĩ do đất hay do phân. Một nguyên nhân hay bị bỏ sót là ấu trùng ve sầu sống dưới đất, âm thầm chích hút rễ trong thời gian dài.
Ve sầu gây hại cà phê như thế nào

Ve sầu có vòng đời dài, phần lớn thời gian nằm dưới đất ở dạng ấu trùng (con non):
- Trứng: ve cái dùng ống đẻ trứng rạch vào cành non, cành tăm để đẻ. Cành bị rạch thường khô đầu, dễ gãy.
- Ấu trùng: trứng nở, con non rơi xuống đất rồi chui sâu xuống tìm rễ. Chúng dùng vòi chích hút nhựa rễ, sống trong đất kéo dài nhiều năm, tùy loài và điều kiện vùng.
- Trưởng thành: khi đủ tuổi, ấu trùng đào lên mặt đất, thường vào đầu mùa mưa, bò lên thân cây lột xác rồi bay đi giao phối, đẻ trứng tiếp.
Phần gây hại chính là ấu trùng. Một con thì không đáng kể, nhưng nhiều con bám một gốc trong nhiều năm thì bộ rễ bị rút nhựa liên tục, rễ tơ ít, cây hút nước và dinh dưỡng kém dần.
Dấu hiệu nhận biết bằng mắt

Trên cây:
- Cây còi cọc, lá nhỏ, vàng nhạt, đọt ra chậm.
- Trưa nắng lá héo rũ, chiều mát mới tươi lại.
- Cành ra ít, đậu trái kém, trái nhỏ.
- Cành tăm có vết rạch xếp hàng, khô đầu cành.
Quanh gốc (rõ nhất vào đầu mùa mưa):
- Nhiều xác ve màu nâu vàng bám trên thân, cành thấp, lá cỏ quanh gốc.
- Mặt đất trong tán có lỗ tròn cỡ đầu ngón tay, có nơi thấy ụ đất hoặc ống đất nhỏ nhô lên.
- Ban đêm, chiều tối nghe ve kêu nhiều trong vườn.
Đào kiểm tra: chọn cây nghi ngờ, đào nhẹ một góc trong mép tán, sâu khoảng một gang tay trở xuống. Nếu gặp con non màu trắng ngà đến nâu nhạt, chân trước to khỏe như càng đào đất, nằm trong hốc đất sát rễ, là ấu trùng ve sầu. Đếm số con ở vài gốc khác nhau để ước lượng mức độ cả vườn.
Lưu ý: còi cọc, vàng lá cũng có thể do rệp sáp hại rễ, tuyến trùng, nấm hại rễ hoặc úng nước. Đào kiểm tra tận mắt giúp anh/chị khỏi xử lý nhầm.
Biện pháp canh tác giảm mật độ ve sầu
- Cắt bỏ cành có vết đẻ trứng: sau mùa ve đẻ, đi kiểm tra cành tăm, cắt các đoạn có vết rạch, gom ra khỏi vườn trước khi trứng nở.
- Thu bắt ve trưởng thành: đầu mùa mưa, khi ve rộ, có thể dùng bẫy đèn ban đêm hoặc bắt tay ở cây thấp để giảm số con đẻ trứng.
- Nhặt xác lột, đánh dấu cây: gốc nào nhiều xác ve là gốc có nhiều ấu trùng, nên ghi lại để theo dõi và ưu tiên chăm sóc.
- Tỉa cành, giữ vườn thông thoáng: bớt cành tăm, cành vô hiệu, giảm chỗ cho ve đẻ trứng.
- Giữ thiên địch: chim, kiến, các loại nấm ký sinh tự nhiên trong đất đều góp phần giảm ấu trùng. Hạn chế phun xịt tràn lan để không làm mất các thiên địch này.
- Không xới sâu sát gốc: làm tổn thương thêm bộ rễ vốn đang yếu.
Chăm rễ cho cây phục hồi
Cây bị ấu trùng hút rễ nhiều năm thì bộ rễ yếu, nên song song với việc giảm mật độ ve, anh/chị chăm cho rễ mới ra:
- Bón phân hữu cơ hoai mục quanh mép tán để đất tơi xốp, giữ ẩm.
- Bón phân khoáng cân đối, chia nhỏ nhiều lần theo mùa mưa, tránh bón đậm một lần dễ làm tổn thương rễ tơ.
- Tủ gốc bằng tàn dư thực vật, giữ ẩm trong mùa khô.
- Vườn trũng cần khơi rãnh thoát nước, tránh rễ thối thêm.
Cây khỏe, bộ rễ tốt thì chống chịu tốt hơn trước tác động của ấu trùng, nhưng phân bón không thay thế được việc kiểm tra và giảm mật độ ve sầu.
Khi nào cần báo cán bộ bảo vệ thực vật
Nếu đào kiểm tra nhiều gốc mà gốc nào cũng có nhiều ấu trùng, hoặc cả mảng vườn còi cọc lan rộng, anh/chị nên báo cán bộ bảo vệ thực vật hoặc trạm trồng trọt địa phương đến xem tận vườn. Trường hợp cần dùng thuốc, chỉ dùng thuốc đã đăng ký cho đối tượng này, theo hướng dẫn trên nhãn và khuyến cáo của cán bộ bảo vệ thực vật. Ngưỡng cần can thiệp tùy vùng, tùy tuổi cây, nên nghe cán bộ đánh giá thực tế.
Kết lại
Ve sầu hại rễ khó thấy vì nằm dưới đất, nhưng để lại dấu vết rõ: xác lột trên thân, lỗ đất quanh gốc, cành tăm bị rạch và cây còi dần không rõ lý do. Anh/chị nên đào kiểm tra tận mắt, cắt cành có trứng, thu bắt ve trưởng thành vào đầu mùa mưa và chăm rễ cho cây phục hồi. Ghi chép gốc nào nhiều ve mỗi năm để theo dõi xu hướng.
Anh/chị cứ nhắn page Kobeta kể tình trạng vườn, chụp ảnh gốc, lá và rễ nếu được, để được tư vấn chăm cây đúng giai đoạn.




Viết bình luận