Tóm tắt nhanh
- Cà phê ra hoa trên cành tơ mọc năm trước
- Cắt cụt cành cơ bản thì không mọc lại
- Bỏ cành khô, vòi voi, tăm và chồi vượt thừa
Tỉa cành cà phê khó không nằm ở cây kéo mà ở con mắt: nhìn ra cành nào sẽ mang quả vụ tới. Cắt nhầm cành tơ là mất chỗ ra hoa, để lại cành già là cây phải nuôi phần không cho quả. Bài này đi thẳng vào tiêu chí cành nào giữ, cành nào bỏ và lý do đằng sau mỗi quyết định.
Nhận diện các loại cành trên cây cà phê

- Thân chính: đã hãm ngọn ở độ cao 1,2–1,4 m với cây thực sinh, 1,0–1,1 m với cây ghép.
- Cành cơ bản (cành cấp 1): mọc ngang từ thân chính thành từng cặp đối xứng. Cành này không tái sinh, cắt đi là mất luôn vị trí đó.
- Cành thứ cấp (cấp 2, 3, 4…): nhánh mọc trên cành cấp trước nó; loại này ra lại được sau khi cắt nên tỉa thoải mái hơn.
- Chồi vượt: mọc thẳng đứng từ thân, to mập, ăn nhiều dinh dưỡng mà không cho quả.
Trên mỗi cành lại chia ba đoạn: đoạn đã mang quả, đoạn đang mang quả và đoạn cành tơ mới mọc trong năm, gọi là cành dự trữ.
Vì sao chọn cành theo tuổi cành

Cà phê vối ra hoa trên đoạn cành hình thành từ năm trước và rất hiếm khi ra lại ở đốt đã mang quả. Những năm đầu, quả nằm chủ yếu trên cành cơ bản; về sau, phần lớn quả chuyển sang hệ cành thứ cấp, còn cành cơ bản già dần và rụng đi.
Vì vậy mục tiêu của tỉa là giữ đủ cành dự trữ khỏe cho vụ tới và bỏ những cành vô hiệu, tức là cành vẫn hút nước và dinh dưỡng mà không đem lại quả. Nắng nóng kích thích cây phân nhiều cành thứ cấp; vùng cao hoặc đất xấu thì cây phân cành kém, nên ở đó phải tỉa tiết kiệm hơn.
Tiêu chí cành giữ và cành bỏ

Cành nên giữ
- Cành thứ cấp khỏe, lá xanh dày, có đoạn cành tơ dài, phân bố đều quanh tán.
- Cành cơ bản còn khỏe, còn khả năng ra cành thứ cấp.
- Cành mọc ngang hoặc xiên ra ngoài, nhận được nắng.
- Chồi vượt mọc đúng chỗ tán bị khuyết: giữ lại để bù tán, nuôi tới độ cao cần thiết rồi hãm ngọn.
Cành nên bỏ ở lần tỉa sau thu
- Cành chết, khô, gãy.
- Cành vòi voi: đã mang quả nhiều, sau thu chỉ còn lưa thưa vài cặp lá ở đầu cành, yếu ớt.
- Cành tăm, cành yếu, cành mọc hướng vào trong thân.
- Cành mọc sát mặt đất, cành đâm vào thân chính, cành mọc sát thân chính.
- Cành mọc thành chùm: tỉa bớt, chỉ để lại vài cành khỏe nhất chùm.
- Cành sát thân ở đỉnh tán: cắt cho phần ngọn thông thoáng.
- Chồi vượt không dùng vào việc bù tán.
Lần tỉa thứ hai giữa mùa mưa
Khoảng tháng 6–7 tỉa nhẹ lần hai: bỏ cành mọc ở vị trí không thuận, cành mọc ở đốt 1, 2 sát thân trên cành cơ bản, cành chạm đất và cành thứ cấp hướng vào trong. Cành bị sâu hại hoặc khô bất thường thì cắt riêng, mang ra khỏi vườn; thấy hiện tượng lan ra nhiều cây thì anh chị nên liên hệ kỹ thuật để được xem vườn.
Giữ chiều cao và quản chồi vượt
Khi 50–70% cành cấp 1 đã ra cành cấp 2, mỗi thân có thể nuôi một chồi vượt trên đỉnh tán cũ, cao 0,3–0,4 m, giữ cả cây ở độ cao 1,6–1,7 m. Các chồi vượt khác đánh bỏ thường xuyên. Với kiểu đa thân, cây nuôi 4–6 thân, cành cấp 1 được cắt bỏ sau 1–2 vụ thu.
Lỗi hay gặp khi tỉa cành
- Cắt cành tơ vì thấy chưa có quả: mất ngay chỗ ra hoa của vụ tới.
- Cắt cụt cành cơ bản: cành không mọc lại, tán khuyết vĩnh viễn ở tầng đó.
- Giữ cành vòi voi vì tiếc: cành hút dinh dưỡng mà không ra hoa.
- Để chồi vượt mọc lâu mới đánh: chồi to, giành dinh dưỡng, làm rối tán.
- Tỉa quá tay trong một lần: cây mất nhiều lá, hồi sức chậm sau thu.
- Đốt cành lá vừa tỉa: phí nguồn vật liệu để tủ gốc hoặc ép xanh.
Kết lại
Nguyên tắc gọn: giữ cành tơ khỏe, phân bố đều, nhận nắng; bỏ cành khô, cành vòi voi, cành tăm, cành đâm vào trong và chồi vượt không cần. Tán cân đối, thông thoáng thì năm nào cây cũng có đủ cành dự trữ để ra hoa.




Viết bình luận