Tóm tắt nhanh
- Quả sót sau thu hái là nơi mọt trú qua mùa khô.
- Hái sạch trên cây, nhặt kỹ dưới gốc, xử lý quả đúng cách.
- Đừng đổ quả thành đống ở bờ lô; rủ cả xóm cùng làm.
Nhiều vườn cà phê năm nào cũng bị mọt đục quả dù đã cố gắng chăm sóc. Nguyên nhân thường nằm ở chính những quả cà phê bị bỏ lại sau thu hái. Quả rụng dưới gốc và quả khô còn dính trên cành là nơi mọt trú qua mùa khô, rồi đầu mùa mưa chúng bay ra đục vào quả non của vụ mới. Thu dọn kỹ ngay sau thu hái tốn công không nhiều, lại cắt được nguồn mọt từ gốc.
Nhận biết mọt đục quả cà phê

- Con mọt trưởng thành rất nhỏ, dài khoảng 1,5–2 mm, màu nâu đen, nhìn giống hạt mè đen.
- Quả bị hại có một lỗ tròn nhỏ cỡ đầu kim, thường nằm ở phần rốn quả (đầu quả). Quanh lỗ đôi khi có bột mịn màu nâu.
- Bổ quả ra thấy nhân bị đục thành đường hầm, bên trong có trứng, sâu non màu trắng và mọt trưởng thành.
- Quả non bị đục thường vàng rồi rụng sớm. Quả lớn bị đục thì nhân lép, có lỗ, nhẹ cân, chất lượng hạt giảm.
Vì sao quả sót sau thu hái là "kho chứa mọt"
Mọt đục quả sống gần như cả đời bên trong quả cà phê. Con cái đục vào quả, đẻ trứng, và sâu non ăn nhân ngay trong đó. Vòng đời khoảng một tháng hoặc hơn, tùy nhiệt độ. Vì vậy một quả có thể chứa nhiều thế hệ mọt nối nhau, đến vài chục con. Con đực không bay, chỉ ở trong quả. Con cái mới là con bay đi tìm quả mới.
Mùa khô, khi vườn không còn quả tươi, mọt vẫn sống được trong quả khô trên cây và quả rụng nằm trong lá mục, trong bồn gốc. Khi có mưa đầu mùa, độ ẩm tăng, mọt cái chui ra hàng loạt. Đúng lúc đó cây đang mang quả non của vụ mới. Mọt thường đục mạnh khi nhân bắt đầu cứng, khoảng vài tháng sau khi hoa nở, tùy vùng và tùy giống.
Như vậy, quả sót càng nhiều thì lượng mọt "khởi đầu" của vụ sau càng lớn.
Cách thu dọn quả sau thu hái theo từng bước

Bước 1: Hái sạch, không để sót trên cây
Lượt hái cuối, anh/chị tuốt hết quả còn lại trên cành, kể cả quả xanh, quả khô đen và quả lép. Những quả chín rải rác sau thu hái cũng nên hái ngay, không để khô trên cây.
Bước 2: Nhặt quả rụng dưới gốc
Cào lớp lá trong bồn để tìm quả lẫn bên dưới. Kiểm tra kỹ rãnh nước, chỗ trũng, mép bồn và lối đi giữa hàng. Trải bạt dưới gốc khi hái để quả rơi vào bạt, nhờ vậy về sau nhặt đỡ hơn nhiều.
Bước 3: Xử lý quả nhặt được
- Phơi thật kiệt khô rồi đem chế biến hoặc bán chung với cà phê thu hoạch.
- Quả quá xấu thì chôn sâu và lấp đất kín, hoặc ủ trong hố có che đậy.
- Không đổ quả thành đống ở góc vườn hay bờ lô. Đống quả này sẽ thành ổ mọt bay ngược lại vườn.
Bước 4: Để ý sân phơi và kho
Cà phê phơi chưa khô hoặc để kho hở có thể còn mọt sống. Sân phơi nên đặt cách xa vườn nếu được. Phơi đủ khô và bảo quản kín, gọn.
Theo dõi mọt trong vụ mới
- Đầu mùa mưa, anh/chị đi vườn ngẫu nhiên vài chục cây, đếm quả có lỗ đục ở rốn quả.
- Có thể treo bẫy dẫn dụ mọt trong vườn để biết lúc mọt bắt đầu bay ra nhiều.
- Giữ cây thông thoáng bằng cách tỉa cành vô hiệu, cành tăm sau thu hoạch. Vườn quá rậm và ẩm thường thuận cho mọt.
Nếu tỷ lệ quả bị đục tăng nhanh hoặc nhiều lô cùng bị, anh/chị báo cán bộ bảo vệ thực vật hoặc trạm trồng trọt địa phương. Khi cần dùng thuốc thì dùng thuốc đã đăng ký cho mọt đục quả cà phê, theo hướng dẫn trên nhãn và khuyến cáo của cán bộ.
Lỗi hay gặp

- Chỉ hái quả chín, bỏ lại quả xanh và quả khô: quả bỏ lại thành nơi trú cho mọt.
- Nhặt quả rồi đổ đống ở bờ lô: mọt vẫn sống và bay về vườn.
- Làm riêng vườn mình trong khi vườn bên cạnh bỏ quả sót: mọt bay qua lại giữa các vườn. Nên rủ cả xóm cùng làm.
- Đợi thấy quả non rụng mới lo: lúc đó mọt đã vào quả, thu dọn muộn thì kết quả kém hơn nhiều.
Kết lại
Thu dọn quả sau thu hái là việc đơn giản nhưng hiệu quả. Anh/chị cần hái sạch quả trên cây, nhặt kỹ quả dưới gốc, xử lý quả đúng cách và giữ sân phơi, kho gọn gàng. Thời điểm làm và mức độ mọt khác nhau tùy vùng, tùy giống. Anh/chị ghi lại tỷ lệ quả bị đục mỗi vụ để so sánh. Song song đó, sau thu hoạch nên bón phục hồi cân đối và tỉa cành hợp lý để cây khỏe, ra hoa đậu quả tốt và chống chịu tốt hơn trong vụ mới.
Anh/chị cứ nhắn page Kobeta kể tình trạng vườn cà phê nhà mình để được tư vấn chăm cây đúng giai đoạn nhé.




Viết bình luận