Silic trong nông nghiệp là chất dinh dưỡng giúp cây cứng thân, dày lá và hạn chế nấm bệnh, cây hút vào dưới dạng axit monosilicic rồi tích lại ở lớp biểu bì lá thành một lớp rào chắn. Chất này không nằm trong nhóm đa lượng, nhưng cây hoà thảo như lúa, ngô, mía lại hút rất nhiều.
Nhóm cây cần silic nhiều nhất là lúa và các cây hoà thảo. Theo bài viết của GS.TS. Nguyễn Bảo Vệ, Đại học Cần Thơ, cây lúa hút hơn 80 kg silic cho mỗi tấn hạt thu được, gấp khoảng bốn lần lượng đạm. Cây ăn trái và cây công nghiệp hút ít hơn nhưng vẫn hưởng lợi rõ ở phần cứng cây và dày lá.
Về cách dùng, bà con phun silic qua lá vào các giai đoạn cây làm lá non và trước khi bước vào mùa mưa bão. Liều pha lấy đúng theo nhãn từng sản phẩm, vì hàm lượng SiO2 giữa các dòng chênh nhau khá xa, từ 8% tới 22%.
Bài này nói rõ silic làm gì trong cây, cây nào cần bón, phun lúc nào và chọn kali silic hay canxi silic.
Silic trong nông nghiệp là chất gì và cây hút dạng nào?
Silic là nguyên tố dinh dưỡng có lợi cho cây trồng, cây hút vào dưới dạng axit monosilicic tan trong nước, sau đó tích lại trong mô cây dưới dạng silic dioxit (SiO2). Đây là chất chiếm tỷ lệ lớn trong vỏ trái đất nhưng phần lớn nằm ở dạng cây không hút được.
Để hiểu rõ hơn vì sao đất nhiều silic mà cây vẫn thiếu, cần tách bạch giữa silic trong đất và silic cây dùng được.
Silic khác gì các chất trung vi lượng khác
Khác với canxi, magie hay kẽm, silic không tham gia trực tiếp vào việc tạo ra chất sống của cây. Vai trò của nó thiên về cấu trúc: làm vách tế bào dày hơn, cứng hơn và khó bị phá hơn. Vì vậy cây thiếu silic không vàng lá hay xoăn đọt như thiếu vi lượng, mà biểu hiện ở chỗ cây mềm, lá rũ và hay đổ ngã.
Vai trò và dấu hiệu thiếu của từng chất canxi, magie, kẽm, bo… bà con xem ở bài tổng quan phân trung vi lượng là gì.
Đây cũng là lý do nhiều nhà vườn bón đủ đạm lân kali mà cây vẫn yếu sau mưa. Nếu bà con muốn nắm lại toàn bộ nhóm chất này, có thể xem thêm bài phân vi lượng nên chọn đơn chất hay hỗn hợp.
Cây hút silic rồi đưa đi đâu
Sau khi rễ hút axit monosilicic, cây vận chuyển chất này theo dòng nước lên lá rồi để lắng lại ngay dưới lớp biểu bì. Ở đó silic đóng thành từng hạt nhỏ, ken vào nhau tạo nên một lớp cứng bao mặt lá.
Lớp này không di chuyển được nữa. Nghĩa là silic đã lắng ở lá già thì không rút về nuôi lá non, nên cây cần được bổ sung đều theo từng đợt lá chứ không phải bón một lần là xong cả vụ.
Silic có tác dụng gì với cây trồng?
Silic có ba tác dụng chính: làm cứng thân lá giúp cây ít đổ ngã, dựng một rào chắn vật lý hạn chế nấm bệnh và côn trùng chích hút, và giúp cây chịu hạn, phèn, mặn tốt hơn. Cả ba đều đi từ cùng một cơ chế là lớp silic tích ở biểu bì.
Cụ thể hơn, từng tác dụng biểu hiện khác nhau trên vườn.
Cứng cây, dày lá, ít đổ ngã
Khi vách tế bào được silic gia cố, thân cây và bẹ lá chịu lực tốt hơn hẳn. Lá dựng đứng thay vì rũ xuống, nhờ đó hứng nắng được nhiều hơn và quang hợp tốt hơn. Trên lúa, tác dụng này thấy rõ nhất ở giai đoạn làm đòng và trổ, lúc thân cây phải gánh cả bông nặng.
Hạn chế nấm bệnh và côn trùng chích hút
Theo GS.TS. Nguyễn Bảo Vệ, Đại học Cần Thơ, lớp silic tích tụ trong tế bào biểu bì mặt lá hoạt động như một rào cản vật lý ngăn nấm xâm nhập. Ngoài ra silic còn kết hợp với hợp chất hữu cơ trong vách tế bào, làm vách bền hơn trước men phân huỷ của nấm.
Cần nói rõ để tránh hiểu lầm: silic là phân bón, không phải thuốc trừ bệnh. Nó góp phần làm cây khó nhiễm hơn chứ không trị được bệnh đang có. Vườn đang bùng bệnh vẫn phải xử lý bằng hoạt chất đặc trị theo khuyến cáo, silic chỉ đi kèm ở vai trò làm cây khoẻ lại.
Chịu hạn, mặn, phèn tốt hơn
Lớp silic ở biểu bì làm giảm thoát hơi nước qua mặt lá, nhờ đó cây giữ nước tốt hơn ngày nắng gắt. Trên đất phèn và đất mặn, silic còn góp phần hạn chế cây hút quá nhiều sắt, nhôm và natri, là những thứ gây ngộ độc rễ.
Cây nào cần bón silic nhiều nhất?
Có hai nhóm cây cần silic rõ nhất, phân theo lượng hút: nhóm hoà thảo gồm lúa, ngô, mía hút rất nhiều, và nhóm cây ăn trái, cây công nghiệp hút vừa phải nhưng vẫn cho hiệu quả thấy được. Dưới đây là chi tiết từng nhóm.
Nhóm hoà thảo: lúa, ngô, mía
Lúa là cây tiêu biểu nhất. Theo tài liệu của GS.TS. Nguyễn Bảo Vệ, Đại học Cần Thơ, mỗi tấn hạt lúa thu được kéo theo hơn 80 kg silic bị lấy khỏi ruộng, gấp khoảng bốn lần lượng đạm. Con số này giải thích vì sao ruộng làm lúa liên tục nhiều năm, rơm rạ lại bị mang đi hết, thì đất ngày càng cạn silic.
Ngô, mía và cao lương cũng thuộc nhóm hút nhiều, nên silic cần được tính vào quy trình bón chứ không xem là thứ bổ sung tuỳ hứng.
Cây ăn trái và cây công nghiệp
Sầu riêng, cà phê, hồ tiêu, xoài hút silic ít hơn lúa nhiều. Tuy nhiên bà con vẫn dùng vì hai lý do thực tế: lá dày hơn thì đỡ bị bọ trĩ và nhện chích hút trong mùa khô, và cành lá cứng hơn thì đỡ gãy trong mùa mưa bão.
Riêng với cây ăn trái đang mang trái, silic thường được phun kèm nhóm canxi để phần vỏ trái chắc hơn. Bà con có thể xem thêm cách chọn nhóm này trong bài phân canxi bo chọn loại nào và liều pha.
Bón silic lúc nào và liều bao nhiêu?
Cách dùng phổ biến nhất là phun qua lá vào ba mốc: khi cây ra lá non và lá vừa mở hết, trước mùa mưa bão khoảng hai tới ba tuần, và sau mỗi đợt cây bị stress do nắng hạn hoặc ngập. Liều pha lấy đúng theo nhãn của từng dòng, không tự tăng.
Vì hàm lượng giữa các dòng chênh nhau khá xa, việc đầu tiên là đọc nhãn rồi mới tính liều.
Phun lá: liều và mốc phun
Bảng dưới đây gom các dòng silic Kobeta đang bán kèm hàm lượng ghi trên nhãn, để bà con so trước khi chọn.
| Sản phẩm | Hàm lượng theo nhãn | Quy cách |
|---|---|---|
| Beta Kasil | SiO2 22%, K2O 10% | Can 5L |
| Beta Kasi | SiO2 22%, K2O 10% | Can 20L |
| Beta Kali Silic Bz | SiO2 8%, K2O 15%, Zn 500ppm, B 3.000ppm | Chai 1.000ml |
| Beta Casi | SiO2 15%, Ca 9%, Mg 3% | Hũ 250g |
Với dòng kali silic dạng nước, liều trên nhãn là 1 lít pha cho 600 tới 800 lít nước. Cách pha và thứ tự pha được nói kỹ trong bài kali silic công dụng và liều pha.
Nếu vườn đang dùng dòng kali silic can lớn, bà con xem Beta Kasil can 5L cho vườn vừa, hoặc chai 1.000ml Beta Kali Silic Bz nếu muốn có thêm kẽm và bo trong cùng lần phun.
Chọn kali silic hay canxi silic
Chọn theo thứ cây đang thiếu đi kèm. Nếu cây đang vào giai đoạn nuôi trái và cần kali, kali silic là lựa chọn gọn vì một lần phun được cả hai chất. Nếu cây cần thêm canxi cho vỏ trái và phần đọt, canxi silic như Beta Casi hợp hơn vì có sẵn Ca 9% và Mg 3%.
Một lưu ý khi pha: silic dạng kali silic có tính kiềm, không nên pha chung với sản phẩm có tính axit mạnh trong cùng bình. Thứ tự pha và các lỗi hay gặp được liệt kê trong bài cách sử dụng phân bón trung vi lượng.
Những hiểu lầm hay gặp về phân silic
Hai hiểu lầm phổ biến nhất là xem silic như thuốc trừ bệnh, và nghĩ rằng cứ pha chung silic với mọi thứ trong bình là được. Cả hai đều dẫn tới việc tốn tiền mà không thấy kết quả.
Silic có thay được thuốc trừ bệnh không?
Không. Silic làm cây khó nhiễm bệnh hơn nhờ lớp rào chắn ở biểu bì lá, nhưng không diệt được nấm đang gây hại. Vườn đang có bệnh vẫn phải dùng hoạt chất đặc trị theo khuyến cáo của cơ quan bảo vệ thực vật. Vai trò đúng của silic là phòng và giúp cây phục hồi.
Có nên pha silic chung với mọi thứ?
Không nên. Dòng kali silic có tính kiềm, pha chung với sản phẩm axit mạnh dễ kết tủa, vừa hỏng thuốc vừa nghẹt béc phun. An toàn nhất là pha thử một lượng nhỏ, thấy dung dịch trong và không lắng cặn thì mới pha cả bình.
Câu hỏi thường gặp về silic trong nông nghiệp
Silic có phải là phân bón đa lượng không?
Không. Silic được xếp vào nhóm chất có lợi cho cây, không thuộc nhóm đa lượng đạm lân kali. Tuy vậy với cây hoà thảo như lúa, lượng silic cây hút còn cao hơn cả đạm.
Bón silic qua đất hay phun qua lá tốt hơn?
Phun qua lá cho tác dụng nhanh và dễ canh liều hơn, phù hợp khi cần gia cố lá non hoặc trước mùa mưa bão. Bón qua đất phù hợp khi muốn cải thiện nền đất lâu dài, nhất là ruộng lúa thâm canh nhiều năm.
Phun silic mấy lần một vụ là đủ?
Thường mỗi đợt lá non phun một lần, vì silic đã lắng ở lá già không rút về nuôi lá non được. Bà con canh theo số cơi đọt hoặc số đợt lá của từng cây rồi rải đều, không dồn nhiều lần sát nhau.
Cây thiếu silic có biểu hiện gì dễ nhận?
Lá mềm và rũ xuống thay vì dựng đứng, thân yếu dễ đổ ngã sau mưa gió, lá non mỏng nên bọ trĩ và nhện dễ chích hút. Khác với thiếu vi lượng, cây thiếu silic ít khi vàng lá hay xoăn đọt.
Cần tư vấn chọn dòng silic cho vườn nhà
Mỗi vườn một kiểu đất, một loại cây, một giai đoạn, nên dòng silic phù hợp cũng khác nhau. Bà con cần người xem giúp nên chọn kali silic hay canxi silic và pha liều bao nhiêu cho vườn mình, gọi 0823497979.
Viết bình luận