Tóm tắt nhanh
- Rễ cám cho biết cây có hút được phân hay không
- Moi hố cạn ở mép tán, nhìn, bóp, ngửi rễ
- Rễ nâu đen, nhũn, hôi: nhờ kỹ thuật xem, đừng tự đoán bệnh
Sau thu hoạch, nhiều nhà vườn nhìn lá để đoán sức cây. Nhưng lá chỉ phản ánh chuyện của vài tuần trước, còn bộ rễ cám dưới lớp đất mặt mới cho biết cây có hút được phân sắp bón hay không. Kiểm tra rễ chỉ cần một cái bay nhỏ, đôi găng tay và vài phút mỗi cây.
Vì sao nên xem rễ trước lần bón đầu
Rễ cám là những rễ nhỏ, mảnh, mọc thành chùm ở lớp đất mặt. Chính chúng hút nước và dinh dưỡng, còn rễ to chủ yếu dẫn nước và giữ cây đứng vững. Sau một vụ nuôi trái dài, xen giữa những đợt đất khô rồi lại ướt, khá nhiều rễ cám già đi hoặc chết. Nếu rễ cám còn ít mà vẫn rải phân nhiều, phân nằm trên mặt đất, gặp mưa thì trôi, cây vẫn đói.
Lần bón đầu sau thu thường làm khoảng một tuần sau khi tỉa cành. Đây cũng là lúc hợp lý để moi rễ, vì vườn đã dọn gọn, mặt đất dưới tán dễ quan sát.
Rễ cám khỏe và rễ cám yếu khác nhau thế nào

Nhìn bốn điểm sau, so giữa các cây:
- Màu: rễ khỏe trắng ngà hoặc vàng nhạt, chóp rễ mới nhú trắng rõ. Rễ yếu ngả nâu sậm hoặc nâu đen, chóp không còn màu sáng.
- Độ chắc: bóp nhẹ giữa hai ngón tay, rễ khỏe dẻo, đàn hồi, kéo nhẹ không đứt. Rễ yếu mềm nhũn, vỏ tuột ra như cái ống, chỉ còn sợi lõi bên trong.
- Mùi: đất quanh rễ khỏe có mùi đất ẩm dễ chịu. Rễ hư thường đi kèm mùi chua hoặc mùi hôi, nhất là ở chỗ đất bí, đọng nước.
- Mật độ rễ tơ: một nắm đất ở mép tán của cây khỏe có nhiều rễ tơ đan vào nhau, cầm lên thấy đất bám theo rễ. Cây yếu thì moi cả vốc đất mới gặp vài sợi rời rạc.
Rễ non vừa nhú sau tỉa và tưới thường trắng sữa, mọng nước, đầu tròn: dấu hiệu cây đã bắt đầu hồi.
Cách kiểm tra bằng tay ở mép tán

Bước 1 — Chọn cây và chọn điểm
Chọn vài cây đại diện: cây sai trái nhất vụ vừa rồi, cây ở chỗ trũng, cây ở chỗ cao ráo và một cây trông khỏe để làm mốc. Mỗi cây lấy 3–4 điểm ở các hướng khác nhau, nằm trên đường hình chiếu mép tán, nơi nước mưa nhỏ xuống từ đầu lá.
Bước 2 — Vén lớp tủ, moi nhẹ
Gạt lớp rơm hoặc lá mục sang bên. Dùng bay nhỏ hoặc tay đeo găng moi một hố cạn, rộng chừng bàn tay, tới khi gặp lớp rễ chùm. Không dùng cuốc, một nhát cuốc có thể cắt đứt cả mảng rễ cần xem.
Bước 3 — Nhìn, bóp, ngửi
Lấy một nhúm rễ cùng đất đặt lên lòng bàn tay. Xem màu, bóp thử, kéo nhẹ một sợi xem vỏ có tuột không, rồi đưa lên ngửi. Ghi lại theo từng cây: rễ nhiều hay ít, trắng hay nâu, có mùi lạ hay không.
Bước 4 — Lấp lại và tưới nhẹ
Trả đất về chỗ cũ, ấn nhẹ, phủ lại lớp tủ rồi tưới một ít nước cho đất ôm lại vào rễ.
Đọc kết quả để chọn cách chăm
- Rễ trắng nhiều, có rễ non mới nhú: cây đủ sức nhận phân, bón lần đầu theo lịch.
- Rễ thưa, phần lớn là rễ già nâu nhạt nhưng còn chắc: ưu tiên phục hồi rễ trước, bón chia nhỏ, giữ ẩm đều, chưa rải nhiều phân hóa học một lần.
- Rễ nâu đen, nhũn, tuột vỏ, có mùi hôi: có thể rễ bị thối do nấm hại hoặc do úng kéo dài. Đừng tự đoán bệnh rồi bón thêm phân. Lúc này nên liên hệ kỹ thuật, nhờ người có chuyên môn xuống xem tận gốc, tìm đúng nguyên nhân rồi mới tính bước tiếp.
Lỗi hay gặp khi kiểm tra rễ
- Moi sát gốc: vùng cổ rễ chủ yếu là rễ to, nhìn ở đó dễ kết luận sai rằng cây không còn rễ cám.
- Xem một cây rồi suy cho cả vườn: chỗ trũng và chỗ cao ráo có bộ rễ khác nhau rất xa.
- Moi lúc đất vừa ngập hoặc khô nứt: đất sình làm rễ trông sậm hơn, đất khô thì rễ cám teo lại, khó đánh giá.
- Đào sâu, đào rộng: mỗi hố moi là một vết thương cho bộ rễ, chỉ cần thấy lớp rễ chùm là đủ.
- Không ghi chép: vụ sau không có gì để so rễ hồi nhanh hay chậm.
Kết lại
Vài phút moi rễ ở mép tán cho anh chị biết cây cần gì: bón theo lịch, phục hồi rễ trước hay cần người có chuyên môn xem giúp. Moi lại một lần trước đợt bón thứ hai, khi cơi đọt thứ hai được khoảng 4–5 tuần tuổi, để xem rễ non đã ra nhiều hơn chưa.
Giai đoạn này nhà vườn Kobeta hay dùng Root Fulvic — dùng theo hướng dẫn trên nhãn: Phân Bón Hữu Cơ Fulvic - Beta Root Fulvic Nhập Khẩu Châu Âu




Viết bình luận