Tóm tắt nhanh
- Rễ tơ hút phân nằm ở mép tán, không ở sát gốc
- Bón sát gốc: phân hao hụt, muối cao, dễ cháy rễ
- Rải đều theo vành tán, lấp đất, tưới ẩm, chia nhỏ lần bón
Rải phân sát gốc là thói quen rất phổ biến: nhìn phân nằm ngay chân cây thì yên tâm cây sẽ "ăn" được. Nhưng nhiều vườn bón đủ lượng mà cây vẫn chậm ra đọt, lá kém xanh, thậm chí gốc bị khô vỏ, rễ sát gốc thâm đen. Nguyên nhân thường không nằm ở loại phân mà ở chỗ bón. Bài này giải thích vì sao bón sát gốc kém hiệu quả và cách xác định đúng vùng rễ hút cho từng loại cây.
Rễ hút nằm ở đâu

Bộ rễ cây gồm hai phần với hai nhiệm vụ khác nhau:
- Rễ cái, rễ to sát gốc: giữ cây đứng vững, dẫn nước và chất dinh dưỡng lên thân. Phần này đã hóa gỗ, vỏ dày, gần như không còn lông hút.
- Rễ tơ (rễ cám) ở xa gốc: trắng, mảnh, có nhiều lông hút. Đây mới là phần hút nước và dinh dưỡng chính.
Ở cây lâu năm như sầu riêng, cà phê, cây ăn trái, rễ tơ tập trung nhiều ở lớp đất mặt, trong vùng hình chiếu của tán lá, đặc biệt là quanh mép tán. Anh/chị có thể tự kiểm tra: cào nhẹ lớp đất dưới mép tán sau cơn mưa sẽ thấy rễ tơ trắng chằng chịt, còn cào sát gốc chỉ thấy rễ to màu nâu.
Vì sao bón sát gốc hại nhiều hơn lợi
- Phân nằm xa rễ hút: phần lớn phân tan ra ở vùng ít rễ tơ, cây hút được ít, phần còn lại bị rửa trôi theo nước tưới, nước mưa hoặc bay hơi (nhất là phân đạm).
- Đất mặn cục bộ, dễ cháy rễ: phân hóa học là muối. Dồn nhiều một chỗ, nồng độ muối quanh gốc tăng cao, rút nước ngược ra khỏi rễ, làm rễ non sát gốc bị cháy, thâm đen.
- Tổn thương cổ rễ: phân bám vào vỏ thân, cổ rễ khi đất ẩm dễ làm xót vỏ. Vết thương ở cổ rễ là nơi nấm bệnh trong đất dễ xâm nhập hơn.
- Phân hữu cơ chưa hoai càng nguy hiểm: đắp sát gốc sẽ giữ ẩm quanh cổ rễ, phân hoai tiếp sinh nhiệt và khí, gây hại rễ.
- Rễ không chịu lan rộng: cây quen lấy dinh dưỡng ở một vùng hẹp, bộ rễ kém phát triển ra xa, cây khó chống chịu khi gặp hạn hay mưa dầm.
Cách bón đúng vùng rễ hút

Bước 1 — Xác định vành bón
Đứng dưới tán, hình dung bóng tán lá chiếu thẳng xuống đất lúc giữa trưa. Vùng bón chính là vành đất từ khoảng giữa bán kính tán ra tới mép tán, có thể nhích ra ngoài mép tán một chút. Khoảng cách cụ thể tùy cây, tùy tuổi và tùy đất.
Bước 2 — Làm ẩm và chuẩn bị đất
Bón khi đất đủ ẩm. Đất khô quá thì tưới trước một hôm. Gạt lớp lá, cỏ mục sang bên, xới nhẹ mặt đất hoặc rạch rãnh nông theo vòng tròn, tránh cuốc sâu làm đứt rễ tơ.
Bước 3 — Rải đều và lấp đất
Rải phân đều theo vành, không đổ thành đống. Lấp một lớp đất mỏng hoặc phủ lại lá, rơm, rồi tưới nhẹ cho phân tan dần vào vùng rễ.
Bước 4 — Chia nhỏ lượng phân
Thay vì bón một lần thật nhiều, nên chia thành nhiều lần trong năm. Mỗi lần ít phân thì nồng độ muối trong đất thấp, rễ hút kịp, ít hao hụt.
Lưu ý theo từng loại cây
- Cây con mới trồng: bộ rễ còn hẹp nên bón gần hơn, nhưng vẫn cách gốc khoảng một gang tay trở lên, rải vòng quanh, lượng ít, tưới ngay sau bón.
- Sầu riêng: rễ tơ rất nông và dễ tổn thương, chỉ xới thật nhẹ hoặc rải trên mặt rồi phủ lớp hữu cơ, tưới đều.
- Cà phê: gạt lá rụng, rải phân theo mép tán rồi lấp, tránh để phân nằm trên mặt đất khô nắng.
- Hồ tiêu: rễ phân bố nông quanh trụ, bón theo vòng cách gốc, không vun phân sát thân, không xới sâu.
- Lúa, rau màu: rải đều khắp ruộng, luống, không dồn vào gốc từng khóm, chú ý giữ nước hoặc độ ẩm phù hợp khi bón.
Kết lại
Cây "ăn" phân bằng rễ tơ, mà rễ tơ nằm ở mép tán chứ không ở chân cây. Đổi chỗ bón từ sát gốc ra vành tán, rải đều, lấp đất, tưới ẩm và chia nhỏ lần bón, anh/chị sẽ thấy phân được dùng hiệu quả hơn, bộ rễ lan rộng và cây khỏe, chống chịu tốt hơn. Lượng phân cụ thể theo từng cây, từng giai đoạn thì anh/chị theo hướng dẫn trên bao bì và khuyến cáo của cán bộ khuyến nông địa phương.
Anh/chị cứ nhắn page Kobeta kể tình trạng vườn mình đang bón thế nào, cây đang ở giai đoạn nào, để được tư vấn chăm cây đúng giai đoạn.




Viết bình luận