Phục hồi cây suy yếu: 4 bước, soi rễ tầng 0-30cm và liều tưới

Phục hồi cây suy yếu đi theo bốn bước, đúng thứ tự: cắt tải cho cây đỡ gánh, soi rễ để biết cây suy vì đâu, nuôi rễ mới, rồi mới nuôi lá kéo đọt. Làm ngược thứ tự này là tốn phân mà cây vẫn không lại.

Cây suy yếu là cây còn sống nhưng không còn sức làm trái. Lá nhỏ lại và vàng dần, đọt chùn không bung, cành khô lưa thưa, rễ tơ ít và ngắn. Dấu hiệu trên tán chỉ là phần nổi, nguyên nhân nằm dưới gốc.

Muốn biết chắc thì đào nhẹ lớp đất ở hình chiếu tán cây, soi rễ tơ ở tầng 0-30cm. Đây là việc đầu tiên, trước khi mua bất cứ chai gì. Bà con muốn xem trước toàn bộ các nhóm hàng nuôi rễ thì đọc bài phân kích rễ: 4 nhóm, chọn loại nào và tưới vào lúc nào; bài này đi riêng vào ca cây đã suy rồi.

Nói rõ ngay một điều: nếu cây suy vì tuyến trùng và nấm trong đất thì phải xử lý nguyên nhân bằng thuốc bảo vệ thực vật trước. Kobeta chỉ bán phân bón, không bán thuốc bảo vệ thực vật. Phần dưới ghi thẳng hoạt chất bà con cần tìm, rồi mới sang phần nuôi rễ, là phần Kobeta có hàng.

Cây suy yếu là cây thế nào, soi ở đâu để biết?

Cây suy yếu là cây sinh trưởng kém, chùn đọt, lá vàng dần và rễ tơ hư, nhưng chưa chết. Nhận cây suy phải nhìn hai chỗ: tán lá bên trên và rễ tơ bên dưới. Chỉ nhìn tán thôi thì rất dễ bón sai.

Bốn dấu hiệu nhìn thấy trên tán

Cụ thể, bà con để ý bốn thứ sau. Một là đọt chùn, cây không bung đợt đọt non mới dù đã tới cữ. Hai là lá vàng từ dưới lên, lá non ra nhỏ hơn lá cũ. Ba là cành khô lác đác trong tán, nhìn thưa hẳn so với cây bên cạnh. Bốn là cây thấp hơn và ít hoa quả hơn các cây cùng tuổi trong lô.

Tài liệu khuyến nông cà phê vối của Bộ Nông nghiệp chia mức bệnh vàng lá thối rễ theo tỷ lệ lá vàng trên cây: nhẹ là cây có không quá 25% lá vàng và rễ cọc còn bình thường; trung bình là trên 25 tới 50% lá vàng; nặng là trên 50% lá vàng kèm trên 50% rễ tơ bị u sưng hoặc thối đen. Mức nào cũng cần soi rễ để xác nhận.

Soi rễ tơ ở tầng 0-30cm mới chắc

Để hiểu rõ hơn, bà con đào nhẹ một hố nhỏ ngay hình chiếu tán cây, lấy rễ tơ ở độ sâu 0-30cm. Rễ khoẻ thì đầu rễ tơ màu trắng, rễ phân nhánh đều. Rễ hư thì có vết thương màu nâu đen, thối ở từng đoạn giữa rễ, đầu rễ bị tù, hoặc có u sưng và nốt sần nổi thành chuỗi ở đầu và giữa rễ tơ. Nặng hơn thì rễ cọc thối chỉ còn phần gỗ, và cây bị bệnh rất dễ nhổ bật lên bằng tay.

Nếu vườn suy nhiều cây một lúc, cách chắc nhất là gửi mẫu đất và mẫu rễ đi đếm tuyến trùng. Tài liệu trên lấy mốc dưới 100 con trên 100 g đất hoặc dưới 150 con trên 5 g rễ là mức đất còn trồng lại được ngay, không cần luân canh. Con số này để bà con biết mình đang ở đâu so với ngưỡng, chứ không phải liều bón.

Cây suy vì đâu, ba nhóm nguyên nhân nào phải tách ra?

Có 3 nhóm nguyên nhân làm cây suy, theo tiêu chí nằm ở rễ, ở đất hay ở sức cây: rễ bị tuyến trùng và nấm; đất chai và cạn hữu cơ; cây kiệt sức sau một mùa trái. Tách đúng nhóm rồi mới chọn việc làm, vì mỗi nhóm cần một thứ khác nhau.

Nhóm một: rễ bị tuyến trùng và nấm

Đây là nhóm nặng nhất và cũng là nhóm phân bón không giải quyết được. Tuyến trùng chọc vào rễ tạo vết thương, nấm theo vết thương đó vào gây thối. Trên cà phê, tác nhân được xác định gồm tuyến trùng Pratylenchus coffeae, Meloidogyne sp. và nấm Fusarium solani, Fusarium oxysporum, Rhizoctonia solani.

Ở nhóm này, việc phải làm trước là trừ tuyến trùng rồi trừ nấm, bằng hàng chuyên trị. Tài liệu khuyến nông nêu hướng sinh học với Paecilomyces, Trichoderma spp., Trichoderma viride, Chaetomium cupreum cho ca nhẹ; hướng hoá học với hoạt chất Abamectin kết hợp Thiamethoxam, Benfuracarb để trừ tuyến trùng, và Copper Hydroxide, Cuprous Oxide để trừ nấm cho ca trung bình. Xử lý 2 lần cách nhau 15-30 ngày. Đây là thuốc bảo vệ thực vật, Kobeta không bán nhóm này, bà con mua ở cửa hàng thuốc có đăng ký.

Nhóm hai: đất chai, hữu cơ cạn, pH lệch

Ngược lại, nhóm này không có con gì cắn rễ, mà đất không còn chỗ cho rễ mọc. Đất nén, bí nước, hữu cơ xuống thấp thì rễ tơ không ra thêm, cây ăn phân hoá học cũng không vào. Tài liệu tái canh cà phê lấy mốc hàm lượng hữu cơ tầng 0-30cm trên 2,0% và pHKCl trong khoảng 4,0-6,0 là nền đất đủ điều kiện.

Việc ở nhóm này là trả hữu cơ về cho đất và kéo pH về vùng cây ăn được. Sách hướng dẫn sản xuất hồ tiêu cũng ghi phân hữu cơ có tác dụng kích thích ra rễ và cải tạo phục hồi vườn, đồng thời kìm hãm nấm bệnh và tuyến trùng trong đất. Lưu ý một điều trong sách: tuyệt đối không dùng phân chuồng tươi, vì làm tăng nguy cơ lây bệnh. Các nhóm hữu cơ chia thế nào thì bà con xem bài phân hữu cơ gồm 4 nhóm: chọn loại nào và bón vào lúc nào.

Nhóm ba: cây kiệt sức sau thu hoạch hoặc nuôi trái

Nhóm ba là nhóm dễ nhất và cũng phổ biến nhất. Cây vừa cõng một mùa trái, rễ tơ rụng bớt, lá rụng, dinh dưỡng trong thân cạn. Rễ không bệnh, đất không chai, chỉ là cây hết sức. Sách hồ tiêu xếp phục hồi sau thu hoạch vào một trong các giai đoạn cây cần nhiều dinh dưỡng nhất, ngang với ra hoa và nuôi quả.

Với cây cụ thể thì có bài riêng, ví dụ bón phân cho cà phê sau thu hoạch phục hồi cây theo 4 bước.

Phục hồi cây suy yếu theo 4 bước nào?

Phương pháp là làm nhẹ gánh trước, chữa gốc rễ sau, nuôi rễ rồi mới nuôi tán, gồm 4 bước, kết quả mong đợi là cây bung được đợt đọt mới đồng loạt. Bước nào bỏ qua thì bước sau mất tác dụng.

• Bước 1 - cắt tải. Tỉa cành khô, cành trong tán, hái bỏ trái còn sót và ngắt bớt hoa nếu cây đang ra. Cây đang yếu mà còn nuôi trái thì không dư sức đâu ra rễ mới.
• Bước 2 - xử lý đúng nguyên nhân dưới gốc. Soi rễ theo cách ở trên, rơi vào nhóm nào thì làm việc của nhóm đó. Nhóm một thì trừ tuyến trùng và nấm trước. Nhóm hai thì phá nén, thông nước, trả hữu cơ. Nhóm ba thì sang luôn bước ba.
• Bước 3 - nuôi rễ mới. Chỉ bắt đầu khi nguyên nhân đã xử lý. Đây là chỗ dùng hữu cơ, fulvic, amino và nấm cộng sinh rễ, chi tiết ở mục dưới.
• Bước 4 - nuôi lá, kéo đọt. Khi rễ tơ trắng đã ra, mới phun lá để kéo đợt đọt. Làm bước này trước bước ba thì lá ra mà rễ không đỡ được, đọt lên rồi lụi.

Bước nuôi rễ dùng nhóm phân nào, liều bao nhiêu?

Bước nuôi rễ dùng 3 nhóm, theo tiêu chí việc chúng làm trong đất: nhóm hữu cơ dạng nước có fulvic để mở đất và dụ rễ ra, nhóm amino để cây có sẵn đạm dễ dùng mà không phải tốn sức tổng hợp, và nhóm nấm cộng sinh rễ để rễ bắt được nước và lân xa hơn. Ba nhóm này bổ cho nhau, không thay nhau.

Đến đây là lúc bà con biết mình cần gì rồi, nên nói luôn hàng. Nhóm hữu cơ fulvic dùng Beta Root Fulvic, phân bón hữu cơ nhập khẩu châu Âu, can 20L, nhãn ghi chất hữu cơ 40%, kali hữu hiệu 2%, tỷ lệ C/N 11 và pH 5.

Nhóm amino dùng Beta Amino Plus+ can 5L, nhãn ghi axit amin 20%. Dòng này đang gần hết hàng, bà con có thể hỏi thêm Beta Amino Max can 20L, nhãn ghi axit amin 28,8%. Amino là gì và phun cách mấy ngày thì có bài riêng: amino là gì, pha 25ml cho 20 lít nước và phun cách mấy ngày.

Nhóm nấm cộng sinh rễ dùng viên nấm cộng sinh rễ Mycorrhiza, Trichoderma, Bacillus, dạng viên, vùi vào vùng rễ tơ.

Bảng dưới đây ghi liều pha đúng như nhãn hai dòng dạng nước, cộng phần quy đổi sang bình và phuy nhà vườn hay dùng.

Nhãn Beta Amino Plus+ còn ghi thêm nên phun vào sáng sớm hoặc chiều mát. Số trên nhãn là số gốc, phần trong ngoặc là quy đổi theo tỉ lệ thẳng giữa hai thể tích nước, bà con dùng cách nào tiện hơn thì theo cách đó.

Riêng ca thiếu vi lượng rõ rệt thì có mốc riêng. Sách hướng dẫn sản xuất hồ tiêu ghi trường hợp cây thiếu sắt nặng có thể dùng sắt sulphate nồng độ 0,5% phun 1 đến 2 lần, và lưu ý thiếu sắt nhẹ thì cây tự phục hồi được, không nên bón nhiều vôi vì cây sẽ không hút được sắt.

Phục hồi cây suy yếu khác chăm cây khoẻ chỗ nào?

Khác ở chỗ cây khoẻ thì bón để lấy năng suất, còn cây suy thì bón để lấy lại bộ rễ. Hai mục tiêu này đòi hai cách làm trái ngược nhau, và đây là chỗ hay sai nhất.

Bốn việc làm hỏng công phục hồi

Thứ nhất là bón đạm cao ngay khi cây mới suy, cây bung lá non trong lúc rễ chưa đỡ được. Thứ hai là giữ nguyên trái trên cây để không mất mùa. Thứ ba là tưới dày cho cây mát, trong khi rễ đang thối thì càng úng càng thối thêm. Thứ tư là bón phân chuồng tươi xuống gốc, đúng điều sách hồ tiêu dặn tuyệt đối không làm.

Bao lâu thì thấy cây lại

Mốc thấy được đầu tiên là rễ tơ mới màu trắng, kiểm bằng cách đào nhẹ lại chỗ cũ. Rễ trắng ra thì mới tính tới đợt đọt. Cây suy mức nhẹ thường về nhanh hơn cây đã mất quá nửa rễ tơ, và vườn bị tuyến trùng nặng thì theo tài liệu khuyến nông có thể phải luân canh 1 đến 2 năm trước khi trồng lại, chứ không phục hồi tại chỗ được.

Câu hỏi thường gặp về phục hồi cây suy yếu

Cây suy yếu có cần bón NPK không? Cần, nhưng để sau. Khi rễ tơ mới đã ra thì NPK mới vào được cây. Bón sớm lúc rễ còn hư thì phân nằm lại trong đất.

Tưới fulvic và phun amino cùng ngày được không? Được, vì một dòng đi gốc, một dòng đi lá. Nhưng nên giữ nhịp 7-10 ngày một lần như nhãn ghi, không dồn liều.

Kobeta có bán thuốc trị tuyến trùng không? Không. Danh mục Kobeta là phân bón, cùng Tarssus thảo mộc và viên nấm cộng sinh rễ. Thuốc bảo vệ thực vật bà con mua ở cửa hàng thuốc có đăng ký.

Cây suy tới mức nào thì nên bỏ? Tài liệu khuyến nông cà phê nêu trường hợp cây vàng lá thối rễ nặng, không còn khả năng cứu chữa thì nhổ bỏ, thu gom và tiêu huỷ, phơi hố trong mùa khô rồi xử lý hố trước khi trồng dặm 45 ngày.

Cần xem lại vườn nhà thì gọi cho Kobeta

Bà con soi rễ xong mà chưa chắc cây mình thuộc nhóm nào, hoặc muốn hỏi liều cho đúng cây và đúng tuổi, cứ gọi hoặc nhắn số 0823497979. Bà con nói giúp cây gì, bao nhiêu tuổi, rễ tơ đang thế nào và vườn đã xử lý gì chưa, bên Kobeta tư vấn nhóm hàng và liều theo nhãn cho từng bước.