Phân vi lượng là phân cung cấp những nguyên tố cây chỉ cần rất ít: sắt, mangan, kẽm, đồng, bo và molypden. Cả vụ cây chỉ cần vài chục gam mỗi hecta, nhưng thiếu một chất trong đó thì lá vàng gân xanh, đọt teo, bông rụng. Lúc ấy bà con có đổ thêm bao nhiêu đạm lân kali cũng không kéo lại được.
Câu hỏi đầu tiên khi đi mua là nên lấy loại đơn chất hay loại hỗn hợp nhiều nguyên tố. Loại hỗn hợp hợp với phun định kỳ, khi bà con chưa biết chắc cây đang thiếu gì. Loại đơn chất chỉ nên mua khi đã nhìn ra đúng một chất đang thiếu, ví dụ vườn vôi nhiều nên cây thiếu sắt.
Câu hỏi thứ hai là chelate hay sunphat. Dạng chelate giữ nguyên tố trong một lớp bọc hữu cơ nên cây còn hút được ngay cả khi đất kiềm hoặc nước pha có độ pH cao. Dạng sunphat rẻ hơn nhiều nhưng gặp đất vôi thì dễ bị khoá lại, bón xong mà cây vẫn thiếu.
Còn liều pha thì không có con số chung cho mọi loại. Mỗi nhãn một liều, chênh nhau tới hai lần là chuyện bình thường. Dưới đây là cách chọn và cách dùng phân vi lượng cho đúng, đi từ định nghĩa tới liều pha và thời điểm phun.
Phân vi lượng là gì và gồm những nguyên tố nào?
Phân vi lượng là nhóm phân bón cung cấp các nguyên tố dinh dưỡng mà cây cần với lượng cực nhỏ, gồm sắt (Fe), mangan (Mn), kẽm (Zn), đồng (Cu), bo (B) và molypden (Mo). Gọi là vi lượng vì hàm lượng tính bằng phần triệu, không phải bằng phần trăm như đạm lân kali.
Để hiểu rõ hơn chỗ này, bà con cần tách bạch hai nhóm hay bị gộp chung khi đi mua hàng.
Vi lượng khác trung lượng ở chỗ nào
Trung lượng gồm canxi, magie và lưu huỳnh, cây cần nhiều hơn vi lượng hàng chục lần. Vi lượng gồm sáu nguyên tố kể trên, cây cần rất ít nhưng thiếu là biểu hiện ra lá ngay.
Trên thị trường phần lớn sản phẩm bán dưới tên gọi chung là phân trung vi lượng, tức là trộn cả hai nhóm vào một gói. Bà con muốn nắm kỹ phần định nghĩa có thể xem thêm bài phân trung vi lượng là gì, ở đây chỉ nói phần chọn mua.
Mỗi nguyên tố lo việc gì trong cây
Mỗi nguyên tố vi lượng đảm nhận một khâu riêng, không chất nào thay được chất nào. Sắt và mangan tham gia tạo diệp lục, thiếu thì lá vàng nhưng gân vẫn xanh. Kẽm liên quan tới việc kéo dài lóng, thiếu thì đọt ngắn lại, lá nhỏ và chụm. Đồng ảnh hưởng tới độ cứng của mô. Bo lo khâu thụ phấn và đậu trái, thiếu bo thì bông nhiều mà trái chẳng bao nhiêu. Molypden giúp cây chuyển hoá đạm.
Vì mỗi chất một việc nên không thể lấy chất này bù cho chất kia. Đây cũng là lý do bài này phải bàn chuyện đơn chất hay hỗn hợp trước khi bàn tới liều.
Nên mua phân vi lượng đơn chất hay hỗn hợp nhiều nguyên tố?
Hỗn hợp hợp hơn cho phun định kỳ và cho vườn chưa xét nghiệm đất, còn đơn chất hợp khi đã xác định đúng một chất đang thiếu và cần bù nhanh với hàm lượng cao. Nói gọn: hỗn hợp để phòng, đơn chất để chữa.
Cụ thể hơn, hai trường hợp này khác nhau cả về cách mua lẫn cách phun.
Khi nào nên chọn loại hỗn hợp
Loại hỗn hợp phù hợp với đa số nhà vườn, vì ba lý do. Thứ nhất, cây thường thiếu cùng lúc vài chất chứ ít khi thiếu đúng một chất. Thứ hai, phun một lần được cả bộ thì đỡ công và đỡ rủi ro pha trộn. Thứ ba, hàm lượng từng chất trong sản phẩm hỗn hợp đã được cân sẵn theo tỷ lệ cây cần, bà con không phải tự tính.
Trong nhóm này, phân bón lá trung vi lượng Beta Combi nhập khẩu châu Âu gộp đủ năm nguyên tố vi lượng sắt, mangan, kẽm, đồng, bo, kèm magie 3% và lưu huỳnh 3%. Nhãn ghi pha 20 đến 25 gam cho 200 lít nước, phun cách nhau 5 đến 7 ngày với rau màu và cây lương thực, 10 đến 15 ngày với cây công nghiệp và cây ăn trái. Sản phẩm có ba quy cách gói 25g, túi 1kg và bao 25kg nên vườn nhỏ hay vườn lớn đều lấy được đúng lượng cần.
Nếu bà con muốn xem thêm vài lựa chọn cùng nhóm trước khi quyết, bài top 3 phân bón lá trung vi lượng cho cây trồng có liệt kê cụ thể hơn.
Khi nào bắt buộc phải dùng đơn chất
Đơn chất cần đến khi cây thiếu nặng một nguyên tố và hàm lượng trong sản phẩm hỗn hợp không đủ bù kịp. Lúc này bà con cần sản phẩm chuyên một chất với hàm lượng cao gấp nhiều lần.
- Thiếu bo, thường gặp ở giai đoạn làm bông và đậu trái: dùng Beta BorMax nhập khẩu Thổ Nhĩ Kỳ, bo 114.000ppm, chai 500ml.
- Thiếu sắt trên đất vôi hoặc đất pH cao, lá non vàng trắng mà gân còn xanh rõ: dùng phân vi lượng sắt Fe 6% EDDHA, sắt 60.000ppm, hộp 1kg.
- Thiếu kẽm kèm magie, đọt chụm lá nhỏ: dùng phân trung vi lượng Magie Kẽm nhập khẩu Thổ Nhĩ Kỳ, magie 6%, kẽm 40.123ppm, bo 7.857ppm, đồng 4.000ppm.
So sánh cho dễ hình dung: bo trong sản phẩm hỗn hợp ở mức 5.000ppm, còn sản phẩm chuyên bo ở mức 114.000ppm, tức hơn hai mươi lần. Dùng hỗn hợp để giữ nền, dùng đơn chất khi cần bù gấp.
Chelate và sunphat khác nhau ra sao, nên chọn dạng nào?
Chelate là dạng nguyên tố được bọc trong một phân tử hữu cơ, nhờ vậy không bị kết tủa và cây hút được kể cả khi pH cao. Sunphat là dạng muối đơn giản, giá rẻ hơn nhưng gặp môi trường kiềm thì kim loại dễ chuyển thành dạng cây không hút được.
Hiểu chỗ này rồi thì nhìn cái nhãn là biết mình đang trả tiền cho thứ gì.
EDTA, DTPA và EDDHA hợp với khoảng pH nào
Ba chữ viết tắt hay gặp trên bao bì ứng với ba loại vỏ bọc khác nhau, chịu được độ kiềm khác nhau.
| Dạng chelate | Bền trong khoảng pH | Hợp với |
|---|---|---|
| EDTA | Đất và nước hơi chua tới trung tính | Phần lớn vườn ở miền Tây và Đông Nam Bộ |
| DTPA | Chịu kiềm khá hơn EDTA | Vườn đã bón vôi nhiều |
| EDDHA | Chịu kiềm cao nhất trong ba loại | Đất vôi, đất mặn, chuyên dùng cho sắt |
Đó là lý do sản phẩm sắt chuyên dụng thường ở dạng EDDHA chứ không phải EDTA. Trên đất pH cao, sắt dạng sunphat hay dạng EDTA đều dễ bị khoá, còn EDDHA thì giữ được.
Nhìn nhãn thế nào để biết mình đang mua dạng gì
Bà con tìm ba chỗ trên bao bì. Một là tên nguyên tố kèm chữ viết tắt trong ngoặc, ví dụ kẽm (Zn-EDTA). Hai là dòng thành phần đăng ký, xem hàm lượng ghi bằng phần trăm hay ppm. Ba là số quyết định lưu hành, có số này nghĩa là sản phẩm được phép lưu hành tại Việt Nam.
Nhãn không ghi chữ chelate nào thì nhiều khả năng là dạng muối thường. Không có nghĩa là hàng kém, chỉ có nghĩa là bà con phải xem lại độ pH nước pha và độ pH đất vườn nhà trước khi dùng. Phần dấu hiệu thiếu từng nguyên tố và liều phun chi tiết, bài phân bón vi lượng gồm chất gì, dấu hiệu thiếu và liều phun có nói kỹ hơn.
Pha bao nhiêu và phun vào lúc nào?
Liều pha lấy đúng theo nhãn của chính sản phẩm đang cầm trên tay, còn thời điểm phun bám theo giai đoạn sinh trưởng của cây. Hai việc này tách bạch, không suy từ cái nọ ra cái kia.
Trước hết nói về liều, vì đây là chỗ hay sai nhất.
Liều lấy theo nhãn từng sản phẩm, không lấy liều chai này áp cho chai kia
Cùng pha cho 200 lít nước, một sản phẩm hỗn hợp cần 20 đến 25 gam, còn một sản phẩm khác lại cần tới 50 gam. Chênh hơn hai lần. Nguyên nhân là hàm lượng từng nguyên tố trong hai sản phẩm khác nhau, không phải sản phẩm nào mạnh hơn sản phẩm nào.
Vì vậy khi đổi sang loại mới, bà con đọc lại nhãn từ đầu chứ đừng pha theo thói quen của loại cũ. Pha loãng quá thì phun như phun nước lã, pha đặc quá thì cháy lá, mà lá cháy rồi thì cả cơi đọt đó coi như mất.
Thời điểm phun theo giai đoạn cây
Tài liệu kỹ thuật nội bộ về bón phân cho sầu riêng giai đoạn đậu hoa nuôi trái chia rõ từng mốc cần bổ sung vi lượng qua lá.
Bảng trên tóm lại bốn mốc chính. Ở giai đoạn búp 20 ngày, bổ sung amino acid và vi lượng qua lá để lá xanh dày, tăng khả năng quang hợp, vì đây chính là cơi đọt nuôi trái về sau. Trước xổ nhụy 15 ngày, ngoài vi lượng còn bổ sung canxi và bo từ 1 đến 2 lần, hai lần cách nhau 7 ngày, nhằm hỗ trợ thụ phấn và đậu trái. Giai đoạn trái 30 ngày tiếp tục amino acid và vi lượng cho trái phát triển đồng đều. Tới giai đoạn trái 70 ngày, tài liệu ghi phun bổ sung MgSO4 nồng độ 0,2% để hạn chế hiện tượng sượng cơm.
Ngoài giờ giấc theo giai đoạn, giờ trong ngày cũng quan trọng. Phun sáng sớm hoặc chiều mát, khi khí khổng trên lá còn mở, thuốc bám lâu và cây hút được nhiều hơn. Phun giữa trưa nắng gắt thì nước bốc hơi nhanh, phần lớn lượng phân đọng lại thành vệt trên mặt lá.
Cây thiếu vi lượng thì nhìn vào đâu để biết?
Nhìn vào vị trí lá bị vàng trước, đó là dấu hiệu phân biệt rõ nhất. Vi lượng là nhóm khó di chuyển trong cây, nên khi thiếu thì lá non ở đọt biểu hiện trước, lá già phía dưới vẫn còn xanh.
Ngược lại, thiếu đạm hay thiếu magie thì lá già vàng trước vì cây rút dinh dưỡng từ lá già chuyển lên nuôi đọt. Bà con nắm nguyên tắc này là đỡ nhầm phần lớn trường hợp.
Ba dấu hiệu thường gặp nhất ngoài vườn: lá non vàng mà gân lá còn xanh rõ là hướng thiếu sắt; đọt ngắn lại, lá nhỏ và chụm vào nhau là hướng thiếu kẽm; bông nhiều mà tỷ lệ đậu trái thấp, cuống bông dễ rụng là hướng thiếu bo. Chi tiết từng nguyên tố có trong bài dấu hiệu cây trồng thiếu trung vi lượng.
Ba lỗi hay gặp khiến tiền phân vi lượng đổ sông
Phần trên đã nói xong cách chọn và cách dùng. Phần này nói về mấy lỗi khiến phân mua đúng rồi mà vẫn không ăn thua.
Pha chung với thứ không nên pha chung
Một số sản phẩm trung vi lượng được nhà sản xuất ghi rõ trên nhãn là không pha chung với sản phẩm có tính kiềm mạnh. Pha chung thì kim loại trong dung dịch kết tủa, bình phun có cặn lắng dưới đáy, phun ra cây chẳng hút được bao nhiêu.
Cách làm đúng là phun riêng, cách nhau vài ngày. Bà con muốn thử pha chung thì hoà một ít vào ca nước trước, để yên mươi phút, thấy đục hoặc lắng cặn là bỏ ý định đó.
Bón thừa còn hại hơn thiếu
Vi lượng có khoảng cách rất hẹp giữa liều đủ và liều gây hại. Bo là ví dụ rõ nhất: thiếu thì không đậu trái, mà thừa thì cháy mép lá. Đồng và kẽm cũng vậy, tích lại trong đất nhiều năm thì ảnh hưởng tới bộ rễ.
Vì vậy phân vi lượng không phải cứ phun nhiều là tốt. Thấy cây vàng lá, việc đầu tiên là tìm đúng nguyên nhân chứ không phải tăng liều lên.
Câu hỏi thường gặp về phân vi lượng
Phân vi lượng có thay được NPK không? Không. Vi lượng và NPK làm hai việc khác nhau, vi lượng không cung cấp đạm lân kali. Cây vẫn phải được bón NPK theo giai đoạn, vi lượng chỉ bổ sung phần cây cần rất ít mà NPK thường không đủ.
Phun qua lá hay bón gốc thì hơn? Với vi lượng, phun qua lá cho tác dụng nhanh hơn vì cây hút thẳng qua lá, không phải đi qua đất. Bón gốc phù hợp khi muốn cải thiện nền dinh dưỡng lâu dài, nhưng trên đất pH cao thì phần lớn vi lượng bón gốc bị khoá lại.
Một vụ nên phun vi lượng mấy lần? Tuỳ nhóm cây và tuỳ nhãn sản phẩm. Theo nhãn của sản phẩm hỗn hợp nói trên, rau màu và cây lương thực phun cách nhau 5 đến 7 ngày, cây công nghiệp và cây ăn trái cách nhau 10 đến 15 ngày.
Không xét nghiệm đất thì chọn loại nào? Chọn loại hỗn hợp nhiều nguyên tố, phun theo liều nhãn để giữ nền. Khi nào thấy một dấu hiệu thiếu rõ rệt và lặp lại thì mới mua thêm sản phẩm đơn chất cho đúng chất đó.
Phân vi lượng có trị được bệnh cây không? Không. Phân bón là dinh dưỡng, không phải thuốc bảo vệ thực vật. Cây đủ vi lượng thì khoẻ hơn, nhưng bệnh do nấm hay vi khuẩn phải xử lý bằng thuốc có đăng ký cho đúng bệnh đó.
Bà con đang phân vân giữa loại hỗn hợp và loại đơn chất, hoặc chưa rõ vườn nhà nên bắt đầu từ đâu, gọi 0823497979 để được tư vấn theo cây trồng và độ pH đất thực tế của vườn.
Viết bình luận