Phân lân hữu cơ là phân bón có lân đi kèm chất hữu cơ, gồm ba nguồn chính: phân chuồng và phân gia cầm ủ hoai, bột xương cùng bột cá và guano, và lân hữu cơ trộn vi sinh phân giải lân. Lân trong ba nguồn này nằm ở dạng cây chưa hút được ngay, phải qua phân giải.
Nhiều bà con nhầm phân lân hữu cơ với lân hữu hiệu. Hai chữ này khác nhau: hữu cơ nói về nguồn gốc của phân, còn hữu hiệu là con số đo phần lân mà cây dùng được. Một bao phân hữu cơ có thể ghi lân hữu hiệu rất thấp, và ngược lại.
Thời điểm bón đúng của lân hữu cơ là lúc bón lót đầu vụ, hoặc rải vào đầu mùa mưa khi đất còn ẩm. Bón sát ngày cần lân, ví dụ trước lúc tạo mầm hoa vài ngày, thì cây gần như không kịp nhận.
Điều ít ai nói là chuyện đất khoá lân. Bón lân hữu cơ đều đặn mà cây vẫn ra rễ kém, chậm tạo mầm thì thường không phải thiếu lân, mà là lân đã bón bị giữ lại trong đất. Dưới đây là ba nguồn lân hữu cơ, chỗ hay nhầm với lân hữu hiệu, thời điểm bón và cách giúp cây với tới phần lân đang nằm trong đất.
Phân lân hữu cơ là gì và khác phân lân khoáng chỗ nào?
Phân lân hữu cơ là nhóm phân có lân nằm trong xác động vật và thực vật đã phân huỷ, khác phân lân khoáng ở chỗ lân phải qua vi sinh vật phân giải rồi cây mới hút được. Phân lân khoáng thì lân đã ở dạng muối, gặp nước là tan.
Vì phải qua phân giải, lân hữu cơ có hai mặt cần biết trước khi mua.
Ba nguồn lân hữu cơ hay gặp trên thị trường
Có ba nguồn lân hữu cơ chính, chia theo nguyên liệu làm ra phân.
- Phân chuồng và phân gia cầm ủ hoai. Đây là nguồn phổ biến nhất ở vườn nhà. Lân trong đó thấp, đi kèm đạm và kali, nên bà con mua là mua cả gói dinh dưỡng chứ không mua riêng lân.
- Bột xương, bột cá, guano. Lân cao hơn hẳn nhóm trên vì xương và vảy cá vốn giàu lân. Bù lại nhóm này tan rất chậm, phải trộn vào đất và có thời gian mới thấy tác dụng.
- Lân hữu cơ trộn vi sinh phân giải lân. Loại này ghép chất hữu cơ với chủng vi sinh có khả năng làm tan lân khó tiêu trong đất. Vi sinh chỉ làm việc khi đất còn ẩm và mát, nên rải vào đất khô hay nắng gắt là mất phần lớn tác dụng.
Ba nguồn này đều là phân hữu cơ, nhưng lượng lân và tốc độ nhả khác nhau khá xa. Muốn xem cả bốn nhóm phân hữu cơ nói chung thì đọc bài phân hữu cơ gồm 4 nhóm và bón vào lúc nào.
Vì sao lân hữu cơ nhả chậm mà vẫn nên dùng
Lân hữu cơ nhả chậm vì lân còn nằm trong mạch hữu cơ, vi sinh vật phải cắt mạch đó ra. Chậm là nhược điểm khi cây cần lân gấp, nhưng là ưu điểm về lâu dài.
Cụ thể, lân tan nhanh rải xuống đất chua nhiều sắt nhôm thì phần lớn bị khoá lại trong ít ngày. Lân hữu cơ nhả từ từ nên phần lân đó có cơ hội đến rễ trước khi bị khoá, và chất hữu cơ đi kèm còn làm đất tơi, giữ ẩm cho rễ đi tìm lân.
Lân hữu cơ khác lân hữu hiệu ra sao?
Lân hữu cơ nói về nguồn gốc nguyên liệu, còn lân hữu hiệu là phần lân cây dùng được, ghi trên nhãn dưới dạng phần trăm P2O5 hữu hiệu. Một phân hữu cơ có thể có lân hữu hiệu thấp, và một phân khoáng không hữu cơ vẫn có lân hữu hiệu rất cao.
Nhầm hai chữ này là mua sai hàng, nên đây là chỗ cần soi kỹ nhất trên nhãn.
Khi cầm bao phân trên tay, bà con xem theo thứ tự này:
- Dòng chất hữu cơ cho biết phân có phải hữu cơ hay không.
- Dòng lân hữu hiệu hoặc P2O5 hữu hiệu cho biết phần lân cây dùng được.
- Hai dòng này nằm riêng, không thay nhau được. Thiếu dòng lân hữu hiệu thì không biết phân cấp được bao nhiêu lân.
Bón phân lân hữu cơ vào lúc nào và bón thế nào?
Bón lân hữu cơ đúng nhịp là bón lót trước khi trồng và rải vào đầu mùa mưa, trộn vào đất chứ không rải trên mặt, vì lân gần như không di chuyển theo nước xuống tầng rễ. Bón trước ngày cây cần lân ít nhất vài tuần.
Từ nguyên tắc đó, lịch bón của một vườn cây ăn trái chia làm hai nhóm việc.
Bón lót và bón đầu mùa mưa
Lân hữu cơ vào đất hợp nhịp nhất ở hai thời điểm. Lúc làm hố trồng cây mới, trộn phân hữu cơ có lân với đất mặt rồi lấp, để rễ non vừa nhú ra là gặp lân. Lúc đầu mùa mưa, xới nhẹ quanh tán theo hình chiếu của tán lá rồi rải, đất ẩm sẽ nuôi vi sinh phân giải lân làm việc.
Điều cần tránh là rải phân lên mặt đất khô rồi để nắng chiếu. Đất khô thì vi sinh nằm im và lân không nhả.
Vì sao bón nhiều lân mà cây vẫn thiếu lân
Lý do thường gặp nhất là đất khoá lân, không phải bón thiếu. Trong đất chua, sắt và nhôm bám lấy lân thành hợp chất khó tan. Trong đất vôi hay đất kiềm, canxi làm việc tương tự. Lân vẫn nằm trong đất nhưng ở dạng rễ không lấy được.
Dấu hiệu quen mắt: rễ tơ ít, cây đứng lá, tạo mầm không đều. Lúc này bón thêm lân chỉ làm dày thêm phần lân bị khoá; việc cần làm là mở đường cho rễ tới phần lân đã có.
Làm sao cây lấy được phần lân đang nằm trong đất?
Có ba cách đi cùng nhau: nuôi bộ rễ và nấm cộng sinh để rễ với xa hơn, bổ sung chất hữu cơ phân tử nhỏ để giảm chuyện lân bị khoá, và dùng lân hoà tan đúng vào giai đoạn ngắn mà cây cần lân gấp. Kobeta không bán phân lân hữu cơ dạng bột xương hay phân chuồng, nhưng ba việc trên thì có hàng dùng được.
Cụ thể từng việc như sau.
Nấm cộng sinh rễ giúp rễ với xa hơn
Nấm cộng sinh rễ sống cộng sinh với rễ cây, sợi nấm mọc dài ra ngoài vùng rễ tơ và dẫn lân cùng nước về cho cây. Nhờ đó cây với tới phần lân nằm ngoài tầm rễ, kể cả phần lân đã bị đất giữ chặt.
Vườn đã bón nhiều lân mà cây vẫn ra rễ kém thì đây là việc nên làm trước khi bón thêm. Kobeta có viên nấm cộng sinh rễ Mycorrhiza, Trichoderma và Bacillus dạng viên, vùi quanh vùng rễ tơ khi đất còn ẩm.
Hữu cơ phân tử nhỏ giảm chuyện lân bị khoá
Axit fulvic là chất hữu cơ phân tử nhỏ, có khả năng tạo phức với các ion kim loại trong đất. Đây là cơ chế được nhắc tới khi nói fulvic góp phần giữ cho phần lân vừa bón không bị khoá lại quá nhanh, đồng thời fulvic cũng nuôi vùng rễ tơ.
Cách dùng và liều pha cụ thể nằm ở bài fulvic tưới gốc: pha 500ml cho 400 lít. Muốn xem cả bốn nhóm hàng nuôi rễ thì đọc bài phân kích rễ: 4 nhóm và tưới vào lúc nào.
Khi cây cần lân gấp thì dùng lân hoà tan
Có giai đoạn ngắn cây cần lân trong vài ngày, rõ nhất là lúc siết nước tạo mầm hoa, và lân hữu cơ không kịp nhả cho những ngày đó. Đây là chỗ dùng lân hoà tan, đi theo đường tưới hoặc phun.
Hai dòng lân cao hoà tan Kobeta đang có là Beta Win NPK 10-60-10 lân cao với công thức đăng ký N10 P60 K10, và Beta Gel P69 dạng gel. Ngoài ra còn dòng lân dạng phosphite đi được hai chiều trong cây, bà con xem bài lân 2 chiều khác lân thường chỗ nào.
Trình tự hợp lý: giữ nền hữu cơ có lân bón lót và đầu mùa mưa, nuôi rễ suốt vụ, rồi chỉ dùng lân hoà tan đúng vào giai đoạn ngắn cần lân gấp.
Tự làm lân hữu cơ ở vườn và những câu hay hỏi
Tự ủ được, nhưng lượng lân thu về thấp và không đo được. Đây là phần trả lời cho những câu bà con hay hỏi thêm quanh chủ đề này.
Ủ bột xương và phân chuồng ở vườn có đủ lân không?
Ủ bột xương, đầu cá, vỏ trứng cùng phân chuồng cho ra phân hữu cơ có lân, bón lót thì tốt. Nhưng hàm lượng lân phụ thuộc nguyên liệu mỗi lần ủ, không có con số để tính liều. Vì vậy phân tự ủ nên coi là nền cải tạo đất; khi cần lân đúng lượng cho một giai đoạn cụ thể thì vẫn phải dùng phân ghi rõ thành phần trên nhãn. Nguyên liệu động vật chưa hoai dễ gây mùi và hút ruồi, phải ủ kín và đủ thời gian.
Câu hỏi thường gặp về phân lân hữu cơ
Phân lân hữu cơ bón mỗi năm mấy lần? Thường bón lót khi trồng, rồi mỗi năm rải một tới hai lần vào đầu và giữa mùa mưa. Lượng tuỳ tuổi cây và loại phân, xem hướng dẫn trên bao.
Lân hữu cơ có bón chung với vôi được không? Không nên bón cùng lúc. Vôi làm thay đổi độ chua của đất rất nhanh, ảnh hưởng tới vi sinh phân giải lân. Bón vôi trước, chờ vài tuần rồi mới bón phân hữu cơ.
Phân lân hữu cơ có thay được lân hoà tan khi làm bông không? Không thay được, vì giai đoạn làm bông chỉ kéo dài ít ngày còn lân hữu cơ nhả chậm hơn thế nhiều. Hai loại này làm hai việc khác nhau.
Bón lân hữu cơ rồi có cần bón nấm cộng sinh rễ nữa không? Hai thứ không thay nhau. Phân hữu cơ cấp lân và cải tạo đất, nấm cộng sinh giúp rễ với tới lân đã có trong đất. Vườn đất chua hoặc đã bón nhiều lân từ trước thì phần nấm cộng sinh đáng làm.
Vườn nhà đang bón lân hữu cơ mà cây ra rễ kém hay tạo mầm không đều, bà con gọi 0823 497 979, đội kỹ thuật Kobeta xem tình trạng đất và tuổi cây rồi tư vấn nên nuôi rễ trước hay bón lân trước.
Viết bình luận