Phân hữu cơ gồm 4 nhóm: chọn loại nào và bón vào lúc nào

Phân hữu cơ là phân có nguồn gốc từ chất hữu cơ đã phân huỷ, dùng để nuôi đất và nuôi bộ rễ chứ không phải để thay phân đa lượng. Trên thị trường hiện chia thành 4 nhóm: hữu cơ truyền thống, hữu cơ chế biến, hữu cơ sinh học dạng lỏng và hữu cơ vi sinh. Chọn nhóm nào là tuỳ vào việc bà con đang cần cải tạo đất hay cần cây ăn nhanh.

Muốn biết chai phân trong tay mạnh yếu ra sao, bà con nhìn dòng hàm lượng hữu cơ ghi trên nhãn. Hàng đang bán tại Kobeta ghi từ 20% tới 46%. Con số càng cao thì lượng chất hữu cơ trong mỗi lít càng nhiều, và liều pha theo nhãn cũng loãng hơn.

Về thời điểm, phân hữu cơ có ba mốc đáng bón nhất trong một vụ: bón lót đầu vụ để đất tơi và rễ bám, bón trong giai đoạn nuôi lộc nuôi trái để cây hấp thu tốt phân đa lượng, và bón ngay sau thu hoạch để cây lấy lại sức. Nhịp dùng của hàng dạng lỏng theo nhãn là 7 tới 10 ngày một lần khi phun lá, 15 tới 20 ngày một lần khi tưới gốc.

Bài này đi lần lượt từ khái niệm, bốn nhóm phân, thời điểm bón, tới liều pha ghi trên nhãn của từng dòng hàng. Sau đây là phần đầu tiên.

Phân hữu cơ là gì và khác phân vô cơ ở chỗ nào?

Phân hữu cơ là nhóm phân bón có chất dinh dưỡng nằm trong hợp chất hữu cơ, tức là chất có gốc từ xác động thực vật, than bùn hoặc phụ phẩm chế biến đã qua phân huỷ. Điểm khác lớn nhất với phân vô cơ nằm ở cách cây lấy dinh dưỡng: phân vô cơ tan ra là cây ăn ngay, còn phân hữu cơ phải qua bước vi sinh vật trong đất phân giải rồi cây mới dùng được.

Chính vì phải qua một bước trung gian nên phân hữu cơ hiệu quả chậm hơn nhưng bền hơn. Để hiểu rõ hơn hai nhóm này bổ cho nhau thế nào, bà con xem thêm bài so sánh phân hữu cơ và phân vô cơ.

Chất hữu cơ ghi trên nhãn nghĩa là gì

Dòng chữ hữu cơ kèm một con số phần trăm trên nhãn là phần chất hữu cơ tính theo khối lượng trong sản phẩm. Ví dụ nhãn ghi hữu cơ 40% nghĩa là trong 1 kg hoặc 1 lít sản phẩm có 400 gam chất hữu cơ, phần còn lại là nước và các thành phần đi kèm.

Bên cạnh con số hữu cơ, nhiều nhãn còn ghi thêm tỷ lệ C/N. Tỷ lệ này cho biết chất hữu cơ trong sản phẩm dễ phân giải tới đâu. Hàng nhập khẩu dạng lỏng đang bán ghi C/N 11 tới 12, tức là đã qua xử lý, bón vào cây dùng được sớm chứ không phải chờ hoai như phân chuồng tươi.

Một số dòng ghi thêm hàm lượng axit fulvic hoặc axit amin riêng. Đây là phần tinh nhất trong chất hữu cơ, và cũng là phần quyết định giá. Bà con muốn phân biệt hai chất này thì đọc bài humic khác fulvic chỗ nào và nên bón vào lúc nào.

Vì sao phân hữu cơ không thay được phân đa lượng

Phân hữu cơ không thay được phân đa lượng vì hàm lượng đạm, lân, kali trong đó quá thấp so với nhu cầu của cây trong giai đoạn nuôi trái. Một can hữu cơ 40% có thể chỉ mang theo 2% tới 3% kali, trong khi một bao NPK kali cao mang tới 40% trở lên.

Cách dùng đúng là để hữu cơ làm nền: cải tạo đất, giữ ẩm, nuôi hệ vi sinh và bộ rễ, nhờ đó cây hút được nhiều hơn phần NPK bà con bón vào. Bỏ hẳn NPK mà chỉ trông vào hữu cơ thì cây giữ được bộ lá nhưng trái nhỏ và không đủ sức nuôi tới cuối vụ.

Phân hữu cơ gồm mấy nhóm?

Có 4 nhóm phân hữu cơ chính, chia theo mức độ chế biến: hữu cơ truyền thống, hữu cơ chế biến, hữu cơ sinh học dạng lỏng và hữu cơ vi sinh. Mỗi nhóm giải quyết một việc khác nhau trong vườn, nên bà con chọn theo việc đang cần chứ không chọn theo giá.

Tiếp theo là đặc điểm của từng nhóm và nhóm nào hợp với tình huống nào.

Nhóm 1: hữu cơ truyền thống

Hữu cơ truyền thống gồm phân chuồng, phân xanh, rơm rạ và các loại xác bã ủ hoai tại vườn. Nhóm này rẻ nhất tính trên một đơn vị khối lượng, lượng dùng lớn, và tác dụng chính là làm đất tơi xốp, tăng khả năng giữ nước.

Điều kiện bắt buộc là phải ủ hoai đủ ngày trước khi bón. Phân chuồng tươi đưa thẳng vào gốc sẽ tiếp tục phân huỷ trong đất, sinh nhiệt và hút mất oxy ở vùng rễ, làm rễ non bị hại. Đây là lỗi hay gặp nhất khi bà con tận dụng phân sẵn có trong vườn.

Nhóm 2: hữu cơ chế biến và hữu cơ khoáng

Hữu cơ chế biến là hàng đã qua nhà máy: nguyên liệu hữu cơ được xử lý, sấy, ép viên hoặc cô đặc, có ghi hàm lượng rõ ràng trên bao. Hữu cơ khoáng là hữu cơ chế biến có bổ sung thêm một phần đạm, lân hoặc kali.

So với nhóm truyền thống, nhóm này gọn hơn, sạch hơn và biết trước mình đang bón bao nhiêu chất hữu cơ. Đổi lại giá cao hơn tính trên một đơn vị khối lượng.

Nhóm 3: hữu cơ sinh học dạng lỏng

Hữu cơ sinh học dạng lỏng là nhóm được nhà vườn dùng nhiều cho cây ăn trái, gồm các dòng amino, fulvic và tảo biển. Đặc điểm chung là hàm lượng hữu cơ cao, phân tử đã được cắt nhỏ nên cây hấp thu nhanh, và dùng được cả hai đường phun lá lẫn tưới gốc.

Đây cũng là chỗ bà con dễ chọn nhầm nhất, vì tên nhãn thì giống nhau mà hàm lượng lại chênh xa. Cách chọn gọn nhất là so hàm lượng hữu cơ và phần tinh đi kèm ghi trên nhãn. Trong danh mục đang bán, dòng Beta Fulvic can 5L nhập khẩu Tây Ban Nha ghi hữu cơ 40%, K2O 2%, tỷ lệ C/N 11, hợp với việc tưới gốc để kích rễ và giữ bộ rễ sau mưa dầm. Dòng Beta Amino Plus+ can 5L ghi axit amin 20%, thiên về phun lá để cây lấy lại sức sau giai đoạn mang trái nặng hoặc sau khi trị bệnh.

Muốn đi sâu vào riêng nhóm amino, bà con đọc bài phân hữu cơ amino chọn loại nào theo hàm lượng hữu cơ 20-40%. Riêng nhóm fulvic có bài nên chọn bột fulvic 90% hay fulvic dạng nước.

Nhóm 4: hữu cơ vi sinh

Hữu cơ vi sinh là phân hữu cơ có bổ sung chủng vi sinh vật sống, thường là nấm cộng sinh rễ, Trichoderma hoặc vi khuẩn Bacillus. Phần hữu cơ đóng vai trò thức ăn ban đầu cho chính các chủng đó khi chúng vào đất.

Nhóm này hợp với vườn đất đã chai, bón nhiều năm mà rễ vẫn kém. Lưu ý khi dùng là không pha chung với sản phẩm có tính sát khuẩn mạnh, và nên tưới vào lúc đất đủ ẩm. Chi tiết cách dùng bà con xem bài phân hữu cơ vi sinh là gì, tác dụng và cách sử dụng.

Bón phân hữu cơ vào lúc nào trong vụ?

Phân hữu cơ nên bón ở ba mốc: bón lót trước khi vào vụ, bón rải trong giai đoạn nuôi lộc và nuôi trái, và bón phục hồi ngay sau thu hoạch. Ba mốc này giải quyết ba việc khác nhau, bỏ mốc nào thì hụt ở chỗ đó.

Cụ thể từng mốc như sau.

Bón lót đầu vụ

Bón lót là lúc đưa lượng hữu cơ lớn nhất vào đất, thường dùng nhóm truyền thống đã ủ hoai hoặc nhóm chế biến dạng bao. Mục đích là làm tơi tầng đất mặt và tạo nền cho hệ vi sinh trước khi cây bước vào giai đoạn ăn mạnh.

Thời điểm hợp lý là sau khi cắt tỉa, trước khi bón đợt NPK đầu tiên khoảng 10 tới 15 ngày. Bón lót xong tưới đủ ẩm để quá trình phân giải bắt đầu chạy.

Giai đoạn nuôi lộc và nuôi trái

Trong giai đoạn cây đang ăn mạnh, hữu cơ chuyển sang vai trò hỗ trợ hấp thu chứ không còn là nguồn dinh dưỡng chính. Đây là lúc dùng nhóm lỏng, phun lá hoặc tưới gốc xen giữa các đợt NPK.

Nhịp dùng theo nhãn của hàng dạng lỏng là 7 tới 10 ngày một lần khi phun lá. Nếu tưới gốc để cải tạo đất và kích rễ thì nhãn của dòng Beta Organika G45 can 20L nhập khẩu Đức ghi 15 tới 20 ngày một lần. Dòng này ghi hữu cơ 46%, axit fulvic 1,9%, tỷ lệ C/N 12, số quyết định lưu hành 245/QĐ-BVTV-PB ngày 20/02/2024.

Bón phục hồi sau thu hoạch

Sau thu hoạch là mốc quan trọng mà cũng hay bị bỏ qua nhất. Cây vừa dốc sức nuôi trái xong, bộ rễ tơ hư nhiều, đất bị nén sau một vụ đi lại và tưới nhiều.

Ở mốc này bà con nên bón kép: một lượt hữu cơ nền dạng bao để trả lại chất hữu cơ cho đất, cộng một tới hai lượt hữu cơ lỏng tưới gốc để rễ tơ ra lại. Với sầu riêng, cách làm chi tiết có trong bài cách dùng phân hữu cơ cho sầu riêng đúng kỹ thuật.

Pha và bón bao nhiêu theo nhãn?

Liều pha của phân hữu cơ dạng lỏng ghi trên nhãn đăng ký, dao động từ 25ml cho 20 lít nước tới 1 lít cho 1000 lít nước tuỳ hàm lượng. Nguyên tắc chung là hàm lượng càng đậm thì pha càng loãng, và bà con pha đúng theo nhãn chứ không ước chừng.

Dưới đây là liều ghi trên nhãn của bốn dòng hữu cơ lỏng đang bán, để bà con tiện đối chiếu với chai phân đang có trong tay.

Ba lưu ý khi pha. Thứ nhất, cho nước vào bình trước rồi mới rót phân, khuấy đều trước khi phun. Thứ hai, phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh nắng gắt giữa trưa vì lá đóng khí khổng thì phun cũng phí. Thứ ba, không tự tăng liều cho cây nhanh ăn, vì phần dư không vào cây mà đọng lại trên lá hoặc trôi xuống đất.

Những sai lầm hay gặp khi dùng phân hữu cơ

Bốn sai lầm hay gặp nhất là bón phân chuồng chưa ủ hoai, bỏ hẳn phân đa lượng, phun giữa trưa nắng và tự pha đặc hơn nhãn. Cả bốn đều làm mất tiền mà không thấy kết quả, và cả bốn đều sửa được ngay trong vụ này.

Trông chờ hữu cơ cho kết quả nhanh như phân hoá học

Phân hữu cơ không cho kết quả trong vài ngày như một đợt bón đạm. Ngay cả hàng lỏng đã xử lý, thứ bà con thấy trước tiên cũng là bộ lá dày lên và rễ tơ ra thêm, chứ không phải cây bật lộc ào ạt.

Cách nhìn đúng là đo theo vụ chứ không đo theo tuần: đất có tơi hơn không, rễ tơ có nhiều hơn không, cây có giữ được bộ lá tới cuối vụ không.

Dùng một loại hữu cơ cho cả năm

Một loại hữu cơ không phủ được cả năm vì mỗi giai đoạn cây cần một thứ khác nhau. Giai đoạn cải tạo đất cần hàm lượng hữu cơ tổng cao, giai đoạn phục hồi cần amino, giai đoạn ra rễ cần fulvic.

Cách đơn giản là chia theo mốc đã nói ở phần trên: hữu cơ nền cho bón lót và sau thu hoạch, hữu cơ lỏng cho giai đoạn nuôi lộc nuôi trái, và chọn loại lỏng theo việc đang cần.

Câu hỏi thường gặp về phân hữu cơ

Phân hữu cơ có bón chung với NPK được không? Được, và nên bón kèm. Hữu cơ làm nền để cây hút phần NPK tốt hơn. Chỉ lưu ý không pha chung trong cùng một bình với sản phẩm có tính kiềm mạnh.

Hàm lượng hữu cơ bao nhiêu là đủ? Không có một con số đúng cho mọi trường hợp. Với hàng lỏng đang bán, mức phổ biến là 20% tới 46%. Bà con so hàm lượng với liều pha ghi trên nhãn để biết mình thực sự đưa vào vườn bao nhiêu chất hữu cơ.

Phân hữu cơ vi sinh có thay được hữu cơ thường không? Không thay được. Hữu cơ vi sinh mang chủng vi sinh vào đất, còn lượng chất hữu cơ trong đó thường ít hơn hữu cơ nền. Hai nhóm này dùng bổ cho nhau.

Tưới gốc hay phun lá hiệu quả hơn? Tuỳ việc. Cần bộ rễ và cải tạo đất thì tưới gốc. Cần cây lấy lại sức nhanh sau giai đoạn mang trái nặng thì phun lá. Nhiều dòng lỏng ghi nhãn dùng được cả hai đường.

Bón hữu cơ vào mùa mưa có bị trôi không? Có hao. Mùa mưa nên chia nhỏ lượng, bón nhiều lần hơn thay vì dồn một lượt lớn, và tránh bón ngay trước một đợt mưa lớn.

Cần tư vấn chọn loại hữu cơ cho vườn nhà

Mỗi vườn một kiểu đất, một loại cây và một giai đoạn khác nhau, nên loại hữu cơ hợp với vườn bên cạnh chưa chắc hợp với vườn nhà mình. Bà con cho biết cây gì, đang ở giai đoạn nào và đất ra sao, bên Kobeta sẽ tư vấn chọn nhóm phù hợp cùng liều pha đúng theo nhãn. Gọi 0823 497 979 để được hỗ trợ.