Tóm tắt nhanh
- Ngày bón do mưa và độ ẩm đất quyết định, không theo lịch
- Đợt 1 NPK cân đối, đợt 2 chú ý kali, đợt 3 nghiêng kali
- Mỗi đợt đổi phía rãnh và lấp phân ngay trong ngày
Cà phê vối kinh doanh trong mùa mưa thường được bón ba đợt: đầu mùa khoảng tháng 5–6, giữa mùa khoảng tháng 7–8 và cuối mùa khoảng tháng 9–10. Nhiều nhà vườn cứ tới tháng là rải, nhưng cùng là tháng 5, năm này đất đã ẩm sâu, năm khác trời vẫn nắng hạn. Phân chỉ có tác dụng khi tan được vào vùng rễ, nên ngày bón phải do mưa và độ ẩm đất quyết định. Bài này chỉ cách đọc đất cho từng đợt, mỗi đợt bón gì và rải ra sao.
Dấu hiệu đất đã sẵn sàng nhận phân

Trước mỗi đợt, anh chị cầm cuốc bới thử ở mép tán vài gốc, chỗ rễ tơ tập trung, sâu chừng một gang tay:
- Đất ẩm đều từ trên xuống, bên dưới không còn lớp khô bột.
- Bốc một nắm đất bóp lại thấy kết thành khối, xòe tay ra không rỉ nước.
- Mặt bồn không đọng vũng, đi vào vườn không lún chân.
- Dự báo mấy ngày tới có mưa vừa, không có mưa to nhiều ngày liền.
Đủ bốn điều này là bón được, thiếu điều nào thì chờ thêm vài hôm.
Vì sao canh theo mưa chứ không theo lịch
Rễ hút của cà phê vối tập trung sát mặt, chủ yếu trong tầng 0–30 cm. Phân rải xuống phải gặp nước mới tan và thấm tới đó. Rải lúc đất còn khô, phân nằm trên mặt, phần đạm bay hơi dần. Rải ngay trước trận mưa lớn, nước chảy tràn mang phân ra khỏi bồn. Chỉ khi đất đã đủ ẩm, phân mới hòa vào đất từ từ và rễ hút được nhiều.
Thêm một lý do nữa: sau khi đậu, quả cà phê vối gần như đứng yên khoảng 3–4 tháng rồi mới lớn rất nhanh, và quãng lớn nhanh này thường trùng với những tháng đầu mùa mưa. Đợt đầu trễ là quả thiếu ăn đúng lúc cần nhiều nhất. Ngược lại, năm mưa về muộn thì đợt đầu cũng phải lùi theo, không rải xuống đất khô chỉ vì đã sang tháng 5.
Canh thời điểm và cách rải từng đợt

Đợt 1 — đầu mùa mưa (thường tháng 5–6)
- Khi nào: sau vài trận mưa đã thấm sâu, đất tầng rễ ẩm đều như phần thử ở trên. Một hai cơn mưa rào đầu mùa chỉ ướt mặt thì chưa đủ.
- Bón gì: phân NPK cân đối làm nền. Phân lân của cả năm thường đặt vào đợt này và nên rải riêng. Năm nào tới kỳ bón hữu cơ thì làm luôn cùng lúc.
- Rải ra sao: làm sạch cỏ trong bồn, cuốc rãnh quanh mép tán, rải đều theo rãnh, xới cho phân lẫn vào đất rồi lấp lại.
Đợt 2 — giữa mùa mưa (thường tháng 7–8)
- Khi nào: đất lúc này luôn đủ ẩm, cái khó là tìm quãng ngớt. Chờ trời tạnh cho mặt đất ráo, dự báo không có mưa to liên tiếp rồi mới rải.
- Bón gì: tiếp tục phân NPK, phần kali được chú ý hơn vì quả bắt đầu dồn chất khô vào nhân.
- Rải ra sao: cuốc rãnh ở phía khác với đợt đầu. Ví dụ đợt đầu đào hai phía theo hướng hàng thì đợt này đào hai phía còn lại, để phân phủ đều quanh vùng rễ. Vườn đã giao tán thì rải thành băng dọc mép tán, khoảng giữa hai hàng cây.
Đợt 3 — cuối mùa mưa (thường tháng 9–10)
- Khi nào: phải làm xong khi phía trước còn vài trận mưa để phân kịp tan. Năm nào mùa mưa có dấu hiệu dứt sớm thì kéo đợt này lên, đừng đợi hết tháng 10.
- Bón gì: đợt nghiêng về kali để nuôi nhân, đạm giữ mức vừa phải.
- Rải ra sao: như đợt giữa, đổi phía rãnh thêm một lần. Cuối mùa đất ráo nhanh, nên rải tới đâu lấp tới đó trong ngày.
Ba nguyên tắc rải chung cho cả ba đợt
- Rải theo hình chiếu tán, nơi rễ tơ hút mạnh, không đổ phân sát cổ gốc.
- Rãnh rộng khoảng 15–20 cm, xới cho phân lẫn vào lớp đất 5–10 cm rồi kéo đất phủ kín.
- Vườn dốc nên có bồn hoặc bờ chắn quanh gốc để giữ nước, giữ phân khi gặp mưa to.
Lỗi hay gặp khi canh đợt bón
- Bón theo ngày ghi trên lịch: trời chưa có mưa thấm vẫn rải, phân nằm khô trên mặt cả tuần.
- Tranh thủ rải trước cơn mưa lớn: nước chảy tràn cuốn phân đi, nhất là vườn dốc không có bồn.
- Mọi đợt đều đào đúng một chỗ: phân dồn về một phía, rễ phía còn lại thiếu ăn.
- Rải xong không lấp: mưa tạt phân ra khỏi bồn, nắng lên thì đạm bay hơi.
- Chần chừ đợt cuối: dứt mưa rồi mới bón, kali không tan đúng lúc nhân cần.
Kết lại
Ba đợt bón mùa mưa khó ở chỗ chọn ngày hơn là chọn phân. Anh chị ghi lại ngày có trận mưa thấm đầu tiên và ngày bón từng đợt, vài năm sau sẽ có lịch riêng sát với vườn mình hơn mọi lịch chung.
Giai đoạn này nhà vườn Kobeta hay dùng 20-20-20 và 9-5-47 — dùng theo hướng dẫn trên nhãn: Phân Bón Beta Win NPK 20-20-20+TE - Bổ Sung Vi Lượng - Xô 6Kg · Phân Bón Beta Win NPK 9-5-47 Kali Cao - Xô 5kg




Viết bình luận