NPK 20-20-20 là phân bón hỗn hợp có tỷ lệ đạm, lân, kali bằng nhau, mỗi chất chiếm 20% khối lượng. Khi phun qua lá, bà con pha 1 đến 3 gam mỗi lít nước tuỳ loại cây. Đây là tỷ lệ cân bằng, dùng cho giai đoạn cây cần lớn đều cả thân, rễ và lá chứ không thiên về một hướng nào.
Thời điểm bón đúng nhất của NPK 20-20-20 là lúc cây nuôi đọt, nuôi búp và lúc trái non đang lớn. Đó là những giai đoạn cây cần cả ba chất ngang nhau. Ngược lại, lúc cần chặn đọt thì tỷ lệ cân bằng lại không phải lựa chọn tốt, bà con nên đổi sang loại lân cao hoặc kali cao.
Trên thị trường có hai dạng NPK 20 20 20 rất khác nhau: phân hạt trộn thường và loại tan hoàn toàn. Hai dạng này cùng ghi một con số trên bao nhưng dùng không giống nhau, giá cũng chênh nhau nhiều. Chọn sai dạng thì tiền mất mà béc tưới còn nghẹt.
Bài này đi lần lượt bốn việc: hiểu con số trên bao, pha đúng liều, bón đúng giai đoạn, và chọn đúng dạng phân cho kiểu vườn của mình. Bà con đọc hết sẽ tự quyết được nên mua quy cách nào.
NPK 20-20-20 là phân gì, trong bao có những chất nào?
NPK 20-20-20 là phân bón hỗn hợp chứa 20% đạm (N), 20% lân (P2O5) và 20% kali (K2O). Ba con số ghi theo đúng thứ tự N, P, K. Phần còn lại trong bao là chất mang, chất chống vón và vi lượng nếu loại đó có bổ sung.
Hiểu được con số thì bà con mới so được hàng này với hàng kia. Sau đây là hai điều cần nắm rõ trước khi mua.
Con số 20-20-20 nói lên điều gì
Con số cho biết trong 100 kg phân có 20 kg đạm, 20 kg lân và 20 kg kali. Cộng lại là 60 kg chất dinh dưỡng đa lượng trên mỗi 100 kg. Đây là mức tổng dinh dưỡng khá cao so với nhiều loại NPK hạt phổ thông ngoài thị trường.
Điều này dẫn tới một việc bà con hay tính nhầm. Nhiều người quen bón 15-15-15 nửa ký một gốc, nay đổi sang loại 20-20-20 vẫn bón nửa ký. Làm vậy là cây ăn dư. Muốn quy đổi cho đúng, bà con lấy lượng cũ nhân với tỷ lệ cũ rồi chia cho tỷ lệ mới. Nửa ký loại 15-15-15 cho ra 75 gam mỗi chất; muốn có đúng 75 gam từ loại 20-20-20 thì chỉ cần khoảng 375 gam, tức là non bốn lạng chứ không phải nửa ký.
Cách tính này áp dụng cho mọi lần đổi loại phân. Bà con nào muốn xem kỹ hơn cách chọn tỷ lệ theo từng thời kỳ của cây có thể đọc bài chọn phân NPK theo giai đoạn sinh trưởng, còn ai mới bắt đầu thì nên đọc trước bài phân NPK là gì để nắm phần gốc.
Vì sao loại có thêm vi lượng khác loại không có
Loại có ký hiệu +TE là loại được bổ sung vi lượng, viết tắt của trace elements. Vi lượng là nhóm chất cây cần rất ít nhưng thiếu thì thấy ngay trên lá và trên trái.
Cụ thể, loại Beta Win NPK 20-20-20+TE ghi trên nhãn đăng ký gồm đạm 20%, lân 20%, kali 20%, kèm sáu vi lượng là đồng, sắt, kẽm, mangan, bo và molypden. Sản phẩm mang số đăng ký 1364/QĐ-BVTV-PB, hạn dùng 36 tháng.
Sáu vi lượng này gánh những việc mà đạm lân kali không làm thay được. Kẽm và bo liên quan tới đậu trái. Sắt và mangan liên quan tới màu lá và khả năng quang hợp. Vườn nào đất bạc màu, bón vôi nhiều năm hoặc tưới nước giếng có độ kiềm cao thì thường thiếu nhóm này, dù đạm lân kali vẫn đủ.
Pha NPK 20-20-20 bao nhiêu gam mỗi lít nước?
Phun qua lá thì pha 1 đến 3 gam mỗi lít nước, tuỳ loại cây. Với rau màu và hoa kiểng, lượng bón theo nhãn là 10 đến 12 kg mỗi hecta, nhắc lại sau 5 đến 7 ngày. Đây là số ghi trên nhãn đăng ký của sản phẩm, bà con giữ nguyên, không tự tăng lên cho chắc ăn.
Cụ thể hơn, liều pha phụ thuộc vào ba thứ: loại cây, tuổi lá và thời tiết lúc phun. Dưới đây là cách chia cho dễ nhớ.
Liều phun lá và liều tưới gốc
Với phun lá, bà con lấy mốc 1 gam mỗi lít cho cây con và lá non, 2 gam mỗi lít cho cây đang kỳ nuôi trái, và 3 gam mỗi lít cho cây lớn lá đã già dày. Một bình 25 lít thì tương ứng 25 gam, 50 gam và 75 gam. Cây có lá mỏng như rau ăn lá thì đi mức thấp nhất.
Với tưới gốc và tưới nhỏ giọt, cách làm khác hẳn: bà con hoà phân vào bồn rồi cho chạy theo hệ thống. Loại tan hoàn toàn mới chạy được kiểu này vì nước pha ra phải trong, không cặn. Lượng thì tính theo diện tích và theo tuổi cây, lấy mốc 10 đến 12 kg mỗi hecta cho rau màu như nhãn ghi, còn cây ăn trái lâu năm thì quy về lượng mỗi gốc theo hướng dẫn ở phần sau.
Bà con muốn xem cách pha chung cho các dòng phân hoà tan, kể cả cách tính gam cho từng cỡ bình, có thể đọc thêm bài phân bón hoà tan: chọn loại nào, pha bao nhiêu gam mỗi lít.
Ba lỗi hay gặp khi pha
Lỗi thứ nhất là đổ phân vào bình rồi mới châm nước. Làm ngược thì phân dồn dưới đáy, khuấy mãi không tan đều, phun ra chỗ đậm chỗ nhạt. Đúng cách là châm nước khoảng hai phần ba bình, đổ phân vào, khuấy tan rồi mới châm đủ nước.
Lỗi thứ hai là pha chung với sản phẩm có tính kiềm mạnh. Pha chung thì một số vi lượng bị kết tủa, phun ra không còn tác dụng, đôi khi còn nghẹt béc. Bà con nào muốn phối nhiều thứ trong một lần phun thì thử trước một ca nhỏ, để yên mười lăm phút, thấy nước vẫn trong thì mới pha cả bình.
Lỗi thứ ba là phun giữa trưa nắng. Nước bốc hơi nhanh, nồng độ phân trên mặt lá tăng lên, lá non dễ cháy mép. Bà con phun sáng sớm hoặc chiều mát, lúc lá còn mở khí khổng thì cây hấp thu tốt hơn nhiều.
Bón NPK 20-20-20 vào lúc nào trong vụ?
Bón tỷ lệ cân bằng vào hai thời điểm: lúc cây nuôi búp và lúc trái non đang lớn đều. Đây là hai giai đoạn cây cần cả ba chất ngang nhau, không thiên về đạm cũng không thiên về kali.
Để bà con thấy rõ vị trí của tỷ lệ cân bằng trong cả vụ, sau đây là cách nhà vườn sầu riêng bố trí phân theo từng giai đoạn.
Giai đoạn nuôi đọt, nuôi búp
Theo tài liệu kỹ thuật bón phân cho sầu riêng giai đoạn đậu hoa nuôi trái, ở giai đoạn búp 20 ngày nhà vườn chọn phân tỷ lệ cân bằng dạng 15-15-15, 16-16-16 hoặc 17-17-17, bón 0,5 đến 0,7 kg cho gốc cây 8 đến 10 năm tuổi.
NPK 20-20-20 nằm cùng nhóm tỷ lệ cân bằng đó, chỉ khác là hàm lượng đậm hơn. Vì vậy bà con dùng đúng thời điểm ấy nhưng quy đổi lượng xuống theo cách tính ở phần trên, chứ không bê nguyên con số ký.
Lưu ý là giai đoạn mắt cua trước đó lại cần đạm cao chứ không cần cân bằng. Tài liệu ghi rõ nhà vườn dùng các tỷ lệ đạm cao ở bước này, lượng 0,5 đến 1 kg NPK cộng 2 đến 3 kg hữu cơ cho gốc cây 8 đến 10 năm tuổi. Bà con nào đang ở bước kéo đọt có thể tham khảo bài phân 30-10-10 dùng khi nào để biết ba lúc nên bón và ba lúc cần tránh loại đạm cao.
Giai đoạn trái non lớn đều
Giai đoạn trái 30 ngày là lúc thứ hai dùng tỷ lệ cân bằng. Tài liệu ghi nhà vườn chọn NPK tỷ lệ 1-1-1 như 15-15-15 hay 16-16-16, bón 1 đến 2 lần, hai lần cách nhau 7 đến 10 ngày, lượng 0,5 đến 1 kg cho cây 8 đến 10 năm tuổi.
Đây cũng là giai đoạn nên bổ sung amino acid và vi lượng qua lá để lá xanh dày, tăng quang hợp, giúp trái phát triển đồng đều. Bón gốc và phun lá đi cùng nhau thì trái vào cân nhanh hơn là chỉ làm một đường.
Lúc nào không nên dùng tỷ lệ cân bằng
Có ba lúc bà con nên tránh. Lúc cần chặn đọt trước xổ nhụy 15 ngày, tài liệu ghi nhà vườn chuyển sang loại kali cao, không dùng cân bằng vì đạm sẽ kéo đọt ra cạnh tranh với bông.
Lúc sau xổ nhụy 15 ngày, tức giai đoạn đậu trái non, cũng vẫn là loại kali cao để giữ trái. Và lúc trái 70 ngày trước thu hoạch, nhà vườn dùng loại có kali cao để trái nặng và lên màu, bón 0,5 đến 0,7 kg mỗi gốc cho cây 8 đến 10 năm tuổi.
Tóm lại, tỷ lệ cân bằng là phân của giai đoạn cây lớn đều, không phải phân dùng suốt vụ. Ai bón một loại từ đầu tới cuối thì luôn có một giai đoạn bị sai.
Phân hạt hay loại tan hoàn toàn, nên chọn cái nào?
Loại tan hoàn toàn hơn về khả năng chạy hệ tưới và phun lá; phân hạt thường rẻ hơn tính trên mỗi bao; loại tan hoàn toàn tối ưu cho vườn đã lắp nhỏ giọt hoặc vườn cần phun lá thường xuyên. Chọn cái nào là tuỳ cách tưới của vườn chứ không tuỳ giá bao.
Để bà con dễ hình dung, sau đây là chỗ khác nhau giữa hai dạng.
Khác nhau ở chỗ nào
Phân hạt thường tan chậm và thường còn cặn dưới đáy bồn. Đổ vào hệ nhỏ giọt thì cặn đó đi thẳng vào béc, vài vụ là nghẹt. Phun qua lá cũng khó vì cặn làm tắc đầu phun và để lại vệt trắng trên lá.
Loại tan hoàn toàn thì ngược lại, hoà ra nước trong, không cặn, chạy được cả nhỏ giọt lẫn bình phun. Đổi lại giá mỗi bao cao hơn. Đây chính là chỗ nhiều bà con thấy giá rồi bỏ qua, trong khi thứ mình cần mua là loại tan được.
Nếu vườn nhà bà con chỉ rải phân quanh gốc rồi tưới tràn, phân hạt là đủ và rẻ hơn. Còn đã đầu tư hệ nhỏ giọt hoặc hay phun lá thì mua loại tan hoàn toàn mới dùng được. Bài NPK bao 25kg: phân hạt hay loại tan hoàn toàn tưới gốc nói kỹ hơn về chỗ khác nhau giữa hai quy cách này.
Chọn quy cách và tính chi phí thật cho mỗi gốc
Đến đây bà con đã biết mình cần dạng nào thì tới phần chọn quy cách. Dòng Beta Win NPK 20-20-20+TE xô 6kg là loại tan hoàn toàn, có đủ sáu vi lượng, hợp với vườn vừa và nhỏ hoặc bà con muốn dùng thử trước một vụ.
Vườn lớn hoặc đã chạy hệ nhỏ giọt thì lấy Beta Win NPK 20-20-20+TE bao 20kg sẽ tính ra rẻ hơn trên mỗi ký. Cùng công thức, chỉ khác quy cách đóng gói.
Cách tính chi phí thật thì bà con đừng so giá bao với giá bao. Lấy giá bao chia cho số ký, ra giá mỗi ký. Rồi lấy giá mỗi ký nhân với lượng bón mỗi gốc đã quy đổi, ra tiền phân cho một gốc một lần bón. Nhân tiếp với số gốc và số lần bón trong vụ là ra tiền cả vườn. Làm theo thứ tự này thì loại đậm hàm lượng nhiều khi lại rẻ hơn loại nhạt, vì bón ít hơn. Bà con nào muốn xem một ví dụ tính đầy đủ có thể đọc bài giá phân NPK và cách tính chi phí mỗi gốc.
NPK 20-20-20 dùng cho cây gì và phối với gì
Tỷ lệ cân bằng dùng được cho hầu hết cây trồng, nhưng có vài nhóm cây hợp hơn hẳn. Phần này mở rộng sang những trường hợp ít được nói tới.
Rau màu, hoa kiểng và lan
Rau màu và hoa kiểng là nhóm nhãn ghi liều rõ nhất, 10 đến 12 kg mỗi hecta, nhắc lại 5 đến 7 ngày. Nhóm này vòng đời ngắn, cần ăn đều và ăn liên tục, nên tỷ lệ cân bằng hợp gần như suốt vụ.
Với lan và cây kiểng trồng chậu, bà con đi mức pha loãng 1 gam mỗi lít và phun đều hơn là bón dồn. Giá thể trong chậu giữ phân kém hơn đất vườn, bón dồn một lần thì phần lớn trôi theo nước tưới.
Phối với trung vi lượng và amino
NPK chỉ lo phần đa lượng. Vườn bón NPK nhiều năm mà cây vẫn không bật, lá vẫn vàng gân thì thường là thiếu nhóm trung vi lượng chứ không thiếu đạm lân kali.
Cách làm quen thuộc của nhà vườn là bón gốc bằng NPK theo giai đoạn, rồi phun lá bổ sung amino acid và vi lượng như tài liệu sầu riêng khuyến nghị ở giai đoạn nuôi búp và trái 30 ngày. Hai đường đi song song thì cây có nền dinh dưỡng đủ, lá dày và trái đều hơn là chỉ bón một thứ.
Câu hỏi thường gặp về NPK 20-20-20
NPK 20-20-20 có phun chung với thuốc được không? Được với nhiều loại, nhưng bà con phải thử trước một ca nhỏ. Để yên mười lăm phút, thấy nước trong và không lắng cặn thì mới pha cả bình.
Một bình 25 lít pha bao nhiêu gam? Theo mức 1 đến 3 gam mỗi lít thì bình 25 lít cần 25 đến 75 gam. Cây con lá non đi mức 25 gam, cây lớn lá già đi mức cao hơn.
Bón NPK 20-20-20 bao lâu một lần? Với rau màu và hoa kiểng, nhãn ghi nhắc lại sau 5 đến 7 ngày. Với cây ăn trái lâu năm, nhà vườn thường bón 1 đến 2 lần mỗi giai đoạn, hai lần cách nhau 7 đến 10 ngày.
Phân còn cặn dưới đáy bồn có sao không? Có. Cặn là dấu hiệu phân không tan hết, nghĩa là lượng chất cây nhận được ít hơn lượng bà con đã đổ vào, và cặn đó dễ làm nghẹt béc tưới.
Loại +TE và loại không có +TE chênh nhau nhiều không? Chênh ở nhóm vi lượng. Vườn đất tốt, bón hữu cơ đều thì loại thường vẫn chạy được. Vườn đất bạc màu hoặc bón vôi nhiều năm thì nên lấy loại có vi lượng.
Bà con cần tư vấn chọn quy cách hoặc muốn nghe kỹ hơn về liều bón cho vườn nhà mình, gọi Kobeta theo số 0823 497 979. Bên em xem hiện trạng vườn rồi góp ý cụ thể, không bán thêm thứ bà con chưa cần.
Viết bình luận