Tóm tắt nhanh
- Kiến nuôi rệp bằng cách tha rệp và che chở rệp
- Muốn vườn yên phải cắt cả chuỗi kiến và rệp
- Kiểm tra gốc rễ thường xuyên, giữ thiên địch, chăm cây khỏe
Nhiều vườn tiêu xử lý rệp sáp hết lần này đến lần khác mà vẫn không dứt. Nguyên nhân thường nằm ở đàn kiến đang "chăn nuôi" rệp. Kiến và rệp sống nương nhau. Muốn vườn yên thì phải cắt mối liên kết này chứ không chỉ nhắm vào một bên.
Mối cộng sinh giữa kiến và rệp

Rệp sáp và rệp muội chích hút nhựa cây, sau đó thải ra một chất lỏng ngọt gọi là mật. Kiến rất thích chất mật này. Để giữ nguồn mật, kiến làm mấy việc:
- Tha rệp non từ cây này sang cây khác, từ gốc lên chùm quả và ngược lại.
- Đùn đất làm đường hầm, mái che quanh gốc và rễ để rệp có chỗ trú.
- Xua đuổi các loài ăn rệp như bọ rùa, ấu trùng ruồi ăn rệp và ong ký sinh.
Có kiến bảo vệ, rệp sinh sôi nhanh hơn và lan rộng hơn nhiều so với khi rệp sống một mình.
Nhận biết kiến và rệp trên tiêu bằng mắt

Trên thân, lá, chùm quả:
- Có những mảng trắng như phấn hoặc bông, thường bám ở kẽ lá, cuống chùm và giữa các hạt tiêu.
- Lá non, đọt non có những đám rệp nhỏ màu nâu đen. Lá bị chích hút thì quăn lại.
- Lá và chùm quả có lớp muội đen. Đây là nấm bồ hóng mọc trên chất mật.
- Kiến bò thành hàng lên xuống dây tiêu và trụ.
Dưới gốc, rễ:
- Quanh cổ rễ có đất đùn tơi, có đường hầm nhỏ do kiến đắp.
- Bới sâu khoảng 5–10 cm sát gốc thấy rễ tơ bám mảng trắng như bông. Đó là rệp sáp hại rễ.
- Cây vàng lá dần, đốt ngắn, sinh trưởng kém dù đã bón và tưới đủ.
Rệp sáp rễ gây hại âm thầm. Rễ bị chích hút tạo vết thương, nấm bệnh trong đất dễ xâm nhập. Vì vậy cây có thể suy rồi chết dần. Rệp sáp cũng là một trong những tác nhân có thể góp phần lan truyền bệnh virus trên tiêu, khiến lá xoăn nhỏ và khảm vàng.
Điều kiện làm kiến và rệp bùng phát
- Mùa khô kéo dài, đất quanh gốc khô và tơi, kiến dễ làm tổ.
- Gốc tiêu bị cỏ rậm hoặc rác che kín, thiếu ánh sáng và khó kiểm tra.
- Bón nhiều đạm khiến đọt non ra mềm và liên tục, rệp muội rất thích chích hút những đọt này.
- Bón phân chuồng chưa hoai, tạo môi trường thu hút côn trùng đất.
- Phun thuốc tràn lan làm chết thiên địch, trong khi rệp có lớp sáp che nên vẫn sống sót.
Cách cắt chuỗi kiến – rệp theo từng bước

Bước 1 — Kiểm tra định kỳ
Anh chị nên đi vườn khoảng 1–2 tuần một lần, nhất là mùa khô. Mỗi lần chọn ngẫu nhiên vài gốc ở nhiều góc vườn, bới nhẹ quanh gốc xem rễ. Đồng thời quan sát đọt non và chùm quả. Gốc nào có rệp thì đánh dấu để theo dõi riêng.
Bước 2 — Vệ sinh gốc, phá chỗ trú của kiến
- Làm sạch cỏ trong vòng gốc, cào bỏ phần đất kiến đùn và phá đường hầm.
- Tủ gốc giữ ẩm cách cổ rễ một khoảng, không đắp sát vào thân.
- Cắt bỏ dây lươn và cành sát đất, vì đây là "cầu nối" để kiến và rệp đi từ đất lên cây.
Bước 3 — Ngăn kiến leo trụ
Anh chị có thể quấn một vòng băng dính bẫy côn trùng quanh trụ và thân dưới, nhớ thay khi băng bám bụi. Khi kiến bị chặn đường, rệp trên cây mất người bảo vệ và thiên địch có cơ hội vào ăn.
Bước 4 — Cắt bỏ và tiêu hủy phần bị nặng
Cắt các đọt hoặc chùm bị rệp bám dày, cho vào bao rồi đem tiêu hủy ra xa vườn. Không vứt tại chỗ. Với cây có dấu hiệu nhiễm virus như lá xoăn nhỏ hay khảm vàng, anh chị báo cán bộ để được hướng dẫn xử lý cụ thể.
Bước 5 — Giữ thiên địch và chăm cây khỏe
Hạn chế phun thuốc khi chưa cần thiết để bọ rùa và ong ký sinh có chỗ sống. Bón phân cân đối, không dư đạm. Dùng phân hữu cơ đã hoai mục và giữ vườn thoát nước tốt. Cây khỏe, bộ rễ tốt thì chống chịu tốt hơn trước tác động của rệp.
Khi nào cần báo cán bộ bảo vệ thực vật
- Nhiều gốc trong vườn có rệp sáp rễ, cây vàng lá thành từng khu.
- Rệp lan nhanh dù anh chị đã vệ sinh vườn và chặn kiến.
- Xuất hiện cây có lá xoăn, khảm hoặc nghi nhiễm virus.
Nếu cần dùng thuốc, anh chị dùng thuốc đã đăng ký cho đối tượng này, theo hướng dẫn trên nhãn và khuyến cáo của cán bộ bảo vệ thực vật hoặc trạm trồng trọt địa phương. Nên xử lý cả kiến và rệp trong cùng đợt, đồng thời tuân thủ thời gian cách ly trước khi thu hoạch.
Kết lại
Kiến và rệp là một chuỗi gắn liền. Kiến tha rệp đi và che chở rệp, còn rệp nuôi kiến bằng chất mật. Cắt chuỗi này nghĩa là kiểm tra gốc rễ thường xuyên, phá chỗ trú của kiến, chặn đường kiến leo trụ, giữ thiên địch và chăm cho cây khỏe. Mức độ phát sinh còn tùy vùng, tùy giống và tùy cách chăm sóc. Anh chị nên ghi lại thời điểm thấy rệp mỗi năm để chủ động hơn ở vụ sau.
Anh chị cứ nhắn page Kobeta kể tình trạng vườn tiêu nhà mình, kèm vài tấm ảnh gốc và lá, để được tư vấn chăm cây đúng giai đoạn.




Viết bình luận