Humic là gì? Khác fulvic chỗ nào và nên bón vào lúc nào

Humic là nhóm chất mùn sinh ra từ xác thực vật phân huỷ qua thời gian rất dài, khai thác chủ yếu từ than bùn và leonardite. Humic không nuôi cây trực tiếp như đạm, lân, kali. Việc của nó là làm đất tơi ra, giữ nước và giữ dinh dưỡng lại trong tầng rễ.

Humic khác fulvic ở kích thước phân tử và độ tan. Phân tử humic lớn, chỉ tan trong môi trường kiềm, nên ở lại trong đất lâu. Phân tử fulvic nhỏ hơn nhiều, tan được ở mọi độ pH, nên đi vào rễ và qua lá nhanh hơn.

Thời điểm bón humic hợp lý nhất là đầu vụ và sau thu hoạch, lúc bà con làm đất và phục hồi bộ rễ. Bón khi đất đủ ẩm, đi kèm phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ, humic mới phát huy được.

Có một điều cần nói thẳng ngay từ đầu. Kobeta không bán humic dạng bột. Danh mục của công ty là dòng fulvic hữu cơ nhập khẩu. Bài này viết đủ cả hai phía để bà con tự chọn, chỗ nào công ty có hàng thì nói rõ, chỗ nào không có cũng nói rõ. Sau đây là từng phần cụ thể.

Humic là gì và lấy từ nguồn nào?

Humic là nhóm hợp chất hữu cơ cao phân tử hình thành từ xác thực vật phân huỷ qua hàng nghìn năm. Nguồn khai thác phổ biến trên thị trường là than bùn, than nâu và leonardite, tức lớp khoáng giàu chất mùn nằm trên vỉa than.

Để hiểu rõ hơn vì sao cùng một chữ humic mà mỗi nơi bán một kiểu, cần tách nhóm chất mùn ra thành ba phần.

Chất mùn chia làm ba nhóm theo độ tan

Người ta phân nhóm chất mùn dựa vào việc nó tan hay không tan trong môi trường kiềm và axit. Có ba nhóm chính.

• Humin là phần không tan trong cả axit lẫn kiềm. Phần này nằm lì trong đất, gần như không di chuyển, nhưng góp phần giữ cấu trúc đất.
• Axit humic tan trong kiềm và kết tủa lại khi gặp axit. Đây là phần mà thị trường quen gọi tắt là humic.
• Axit fulvic tan ở mọi độ pH, kể cả trong nước chua. Vì vậy fulvic là phần linh động nhất trong ba nhóm.

Hiểu ba nhóm này rồi thì bà con đọc nhãn sẽ tỉnh hơn nhiều. Một sản phẩm ghi chất hữu cơ cao chưa chắc đã có nhiều humic hữu ích, vì phần humin không tan cũng được tính vào chất hữu cơ. Bà con có thể xem thêm bài phân bón hữu cơ là gì để nắm cách đọc nhãn chung.

Humic không thay được phân đa lượng

Humic không phải phân đạm, cũng không phải phân lân hay kali. Trong humic gần như không có hàm lượng đa lượng đáng kể để nuôi cây. Nhiều vườn bón humic rồi bỏ bớt NPK, sau đó cây xuống sức, và lỗi thường bị đổ nhầm cho humic.

Cách hiểu đúng hơn: humic là chất cải tạo đất và chất hỗ trợ, đi kèm phân chứ không thay phân. Bón humic để đồng phân bón mình đang bỏ ra được cây hấp thu tốt hơn, không phải để bỏ bớt phân.

Humic khác fulvic ở chỗ nào?

Humic và fulvic khác nhau rõ nhất ở ba điểm: kích thước phân tử, độ tan theo pH và đường đi vào cây. Humic phân tử lớn, tan trong kiềm, ở lại trong đất. Fulvic phân tử nhỏ, tan ở mọi pH, vào được cả rễ lẫn lá.

Cụ thể hơn, bảng dưới đây gom lại năm tiêu chí mà nhà vườn hay phải cân nhắc khi chọn giữa hai loại.

Từ bảng này rút ra một điều thực tế. Vườn đất bạc màu, đất chai cứng, cần chữa gốc rễ vấn đề thì humic bón gốc là hướng đúng. Vườn cần cây bắt dinh dưỡng nhanh trong vài ngày, hoặc cần phun qua lá, thì fulvic hợp hơn. Bà con quan tâm dạng bột nồng độ cao có thể đọc thêm bài fulvic 90 là gì và nên chọn bột hay dạng nước.

Humic làm được gì cho đất và cho cây?

Humic làm ba việc chính: cải thiện cấu trúc đất, tăng khả năng giữ dinh dưỡng của đất, và tạo môi trường cho vi sinh vật có lợi sống. Cả ba việc này đều tác động gián tiếp lên cây thông qua bộ rễ.

Để thấy rõ, tách riêng phần đất và phần cây.

Với đất

Chất mùn kết dính các hạt đất nhỏ lại thành hạt kết lớn hơn. Đất có hạt kết thì tơi, thoáng khí, nước thấm xuống đều thay vì chảy tràn trên mặt. Trên đất cát, humic giúp giữ nước lâu hơn. Trên đất sét nặng, humic giúp đất bớt bí và bớt đóng váng sau mưa.

Ngoài ra chất mùn mang nhiều điện tích âm, nên bám giữ được các ion dinh dưỡng mang điện tích dương như kali, canxi, magie, kẽm. Nhờ vậy phân bón vào ít bị rửa trôi theo nước tưới và nước mưa. Đây cũng là điểm khác căn bản giữa phân hữu cơ và phân vô cơ, bà con xem thêm bài so sánh phân hữu cơ và phân vô cơ.

Với cây

Khi đất tơi và giữ ẩm đều, bộ rễ tơ phát triển dày hơn, vùng rễ ăn rộng ra. Rễ khoẻ thì cây hút được nhiều hơn từ chính lượng phân đang bón, không cần tăng phân.

Chất mùn còn giữ các vi lượng ở dạng cây lấy được, thay vì để chúng kết tủa và nằm chết trong đất. Trên đất có pH cao, sắt và kẽm rất dễ bị khoá lại, và chất mùn góp phần giảm bớt tình trạng đó. Riêng phần lân, đất nhiều sắt nhôm thường cố định lân rất mạnh, chất mùn giúp hạn chế phần nào việc này.

Cần nói cho đúng mức: humic hỗ trợ và góp phần, chứ không chữa dứt được đất xấu trong một vụ. Vườn cải tạo đất thường phải theo nhiều vụ liên tiếp mới thấy đất đổi thật.

Nên bón humic vào lúc nào trong vụ?

Ba mốc nên bón humic là đầu vụ khi làm đất, sau thu hoạch khi phục hồi cây, và lúc cây chuẩn bị ra đợt rễ mới. Điểm chung của ba mốc này là đất đủ ẩm và bộ rễ đang hoạt động, đó là điều kiện bắt buộc.

Ngược lại, cũng có những lúc bón vào chỉ phí tiền. Hình dưới gom lại bốn lỗi hay gặp nhất.

Ba mốc nên bón

Đầu vụ, bón humic cùng lúc rải phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ, rồi tưới đủ ẩm. Đây là lúc đất đang được xới, humic trộn vào tầng mặt dễ nhất.

Sau thu hoạch, cây vừa dốc sức nuôi trái nên rễ tơ hư nhiều. Giai đoạn này bón humic kèm hữu cơ để bộ rễ ra lại. Cách làm cho từng cây trồng bà con xem bài cách dùng phân hữu cơ cho sầu riêng đúng kỹ thuật.

Mốc thứ ba là trước khi cây bung đợt rễ mới, thường đi kèm đợt đọt. Bón lúc này thì rễ mới ra trong nền đất đã được cải thiện sẵn.

Ba lúc nên tránh

Không bón khi đất đang khô hạn và cây đang héo. Chất mùn cần nước để di chuyển xuống tầng rễ, đất khô thì nó nằm trên mặt.

Không pha chung humic bột với sản phẩm chứa canxi hoặc lân đậm đặc trong cùng một bồn. Axit humic dễ kết tủa khi gặp môi trường axit hoặc gặp canxi, vừa mất tác dụng vừa nghẹt béc. Muốn dùng cả hai thì phun riêng, cách nhau vài ngày.

Không đổ bột khô thẳng vào bồn phun. Phải hoà tan riêng trong xô, khuấy kỹ, lọc qua lưới rồi mới đổ vào bồn.

Với vườn ngại khâu hoà tan và lọc, dòng hữu cơ dạng nước là lối đi gọn hơn. Kobeta có Beta Fulvic can 5L nhập khẩu Tây Ban Nha, chất hữu cơ 40%, K2O 2%, tỷ lệ C/N 11, pha thẳng không cần lọc.

Nhà vườn nên chọn humic hay fulvic?

Chọn humic khi mục tiêu là cải tạo nền đất trong nhiều vụ, và vườn chấp nhận khâu hoà tan, lọc trước khi tưới. Chọn fulvic khi cần cây bắt dinh dưỡng nhanh, cần phun qua lá, hoặc khi hệ thống tưới nhỏ giọt dễ nghẹt béc.

Nói cho rõ phần hàng hoá, danh mục hiện tại của Kobeta nằm hẳn ở phía fulvic hữu cơ nhập khẩu, không có humic bột.

• Phân bón hữu cơ Fulvic nhập khẩu châu Âu can 20L cho vườn lớn, dùng tưới gốc theo đợt.
• Fulvic Amin, chất hữu cơ 10,5%, amin 2,7%, đạm 2,7%, dùng khi muốn có thêm phần amino đi cùng fulvic.
• Combo Beta Root Fulvic 20L kèm Magie Kẽm 1kg cho vườn muốn làm đất và bổ sung vi lượng trong cùng một đợt.

Bà con muốn đọc kỹ hơn từng dòng có thể xem bài phân bón hữu cơ Fulvic và bài Fulvic Amin.

Nếu vườn đang cần đúng humic bột để rải gốc diện tích lớn, cứ mua ở nơi có sẵn mặt hàng đó. Nói thật vẫn hơn bán nhầm thứ bà con không cần.

Câu hỏi thường gặp khi mua và dùng humic

Phần dưới trả lời gọn mấy câu nhà vườn hay hỏi nhất khi mới tiếp cận nhóm chất mùn.

Humic và humate có phải là một không?

Không hẳn. Axit humic là dạng axit, khó tan. Humate là muối của axit humic, thường là kali humate hoặc natri humate, và tan tốt hơn nhiều. Sản phẩm bán trên thị trường phần lớn là humate, dù nhãn vẫn ghi humic cho ngắn gọn. Bà con nên xem dòng thành phần thay vì tin tên gọi.

Humic bột và humic dạng nước nên chọn loại nào?

Dạng bột có nồng độ cao, tính theo đơn vị hoạt chất thì rẻ hơn, nhưng phải hoà tan và lọc kỹ trước khi đưa vào hệ thống tưới. Dạng nước đắt hơn trên cùng lượng hoạt chất, đổi lại pha nhanh và ít rủi ro nghẹt béc. Vườn có hệ thống nhỏ giọt thường chọn dạng nước cho yên tâm.

• Humic bón bao nhiêu là đủ? Liều thay đổi theo nồng độ từng sản phẩm, nên căn theo hướng dẫn in trên bao bì của chính sản phẩm đó. Không lấy liều của hãng này áp cho hãng khác.
• Humic dùng được cho cây gì? Dùng được cho hầu hết cây trồng cạn, vì nó tác động lên đất chứ không lên riêng loài cây nào.
• Bón humic bao lâu thì thấy đất đổi? Cải tạo đất là việc dài hơi, thường phải theo nhiều vụ liên tiếp. Ai hứa đổi đất trong một lần bón thì bà con nên cẩn thận.

Vườn nhà mình đang gặp vấn đề gì về đất và bộ rễ, bà con cứ gọi 0823 497 979 để được tư vấn chọn đúng dòng hữu cơ. Nói rõ loại cây, tuổi cây và tình trạng đất thì bên kỹ thuật tư vấn sát hơn.