Hồ tiêu chết nhanh và chết chậm là hai bệnh khác nhau, do hai nhóm tác nhân khác nhau, nên cách xử lý cũng khác. Chết nhanh do nấm Phytophthora, cây đang xanh có thể héo rụng lá rồi chết trong 7-10 ngày. Chết chậm do tuyến trùng kết hợp nấm trong đất, cây vàng lá và suy dần suốt 2-3 năm.
Muốn biết trụ tiêu của mình mắc bệnh nào thì phải đào rễ lên xem. Rễ thâm đen, thối nhớt, có mùi khó chịu là hướng chết nhanh. Rễ nổi u sưng, rễ tơ rụng gần hết chỉ còn rễ cọc là hướng còn lại.
Xin nói rõ trước: Kobeta chỉ kinh doanh phân bón, không bán thuốc bảo vệ thực vật. Bài này ghi thẳng tên hoạt chất được khuyến cáo cho từng bệnh, kể cả khi đó không phải hàng của mình, để bà con mua đúng thứ cần mua. Phần việc của phân bón nằm ở bước sau, lúc nuôi lại bộ rễ. Quy trình bón cho vườn đang khai thác có ở bài bón phân cho hồ tiêu kinh doanh.
Dưới đây là bốn điểm phân biệt, năm dấu hiệu đọc tại gốc, hoạt chất cho từng bệnh, và bốn bước nuôi lại rễ.
Hồ tiêu chết nhanh và chết chậm khác nhau thế nào
Hai bệnh khác nhau rõ nhất ở ba tiêu chí: tác nhân, tốc độ gây chết và hình dạng bộ rễ khi đào lên. Chết nhanh do nấm Phytophthora spp. tấn công cổ rễ và thân ngầm làm tắc mạch dẫn. Chết chậm là bệnh kép, do tuyến trùng cùng nấm đất phá dần hệ rễ tơ.
Nói rõ hơn, hai bệnh đòi hai nhóm hoạt chất khác nhau, nhận nhầm là mua nhầm thuốc. Bảng dưới gom bốn điểm dễ kiểm ngoài vườn.
| Điểm so | Chết nhanh | Chết chậm |
|---|---|---|
| Tác nhân | Nấm Phytophthora spp. | Tuyến trùng Meloidogyne spp. cùng nấm đất Fusarium solani, Rhizoctonia solani |
| Tốc độ | Từ lúc lá héo tới lúc cây chết chỉ 7-10 ngày | Suy dần, sau 2-3 năm chỉ còn dây thân chính |
| Rễ khi đào lên | Gốc rễ thâm đen, hư thối, trơn nhớt, có mùi khó chịu | Rễ tơ và rễ chùm u sưng, thối, chỉ còn rễ cọc |
| Thời điểm lộ bệnh | Nhiễm đầu mùa mưa, chết hàng loạt cuối mùa mưa | Vàng lá kéo dài, rõ nhất khi cây nuôi trái |
Các tên tác nhân trên lấy theo quy trình kỹ thuật quản lý hai bệnh này đăng trên cổng Khuyến nông Việt Nam, trong đó còn có nấm Lasiodiplodia theobromae.
Đào rễ lên thì nhận ra bệnh nào
Có năm dấu hiệu đọc được ngay tại gốc tiêu. Hai dấu hiệu đầu chỉ về chết nhanh, hai dấu hiệu giữa chỉ về chết chậm, dấu hiệu cuối báo vườn đang thuận lợi cho cả hai.
Cụ thể hơn, nên đào ở mép tán của trụ chớm bệnh, đừng đào sát gốc trụ đã chết, vì rễ trụ chết đã phân huỷ hết.
- Lá, chồi non và gié xuất hiện vết đen lan rộng, sau 7-10 ngày thối đen và rụng.
- Gốc rễ và thân ngầm thâm đen, trơn nhớt, có mùi khó chịu khi đào lên. Dấu hiệu này gần như chắc chắn là chết nhanh.
- Lá vàng dần, cây còi cọc, lá rồi đốt dây rụng từ từ qua nhiều mùa.
- Rễ tơ và rễ chùm nổi u sưng, chỉ còn rễ cọc. Nốt u sưng là dấu vết của tuyến trùng, tức hướng chết chậm.
- Bệnh nặng hơn ở vùng trũng, chỗ đọng nước sau mưa. Nước đọng là điều kiện để cả hai nhóm tác nhân lây lan.
Một điểm hay gây nhầm: tiêu vàng lá cũng có thể do thiếu dinh dưỡng chứ không phải do bệnh. Nếu rễ đào lên vẫn trắng, nhiều rễ tơ, không u sưng, thì hướng xử lý nằm ở phân bón chứ không ở thuốc. Bài phân bón lá cho cây tiêu nói kỹ phần này.
Phòng và trị hai bệnh này bằng hoạt chất gì
Việc chính là phòng: thoát nước, vệ sinh vườn và bón vôi sau thu hoạch; thuốc chỉ dùng khi trụ đã chớm bệnh. Riêng bệnh do nấm, khi lá đã héo vàng và rụng thì việc trừ gần như không còn tác dụng.
Với bệnh chết nhanh
Phần phòng làm trước mùa mưa. Đào rãnh thoát nước theo ô bàn cờ sâu 40-50 cm, cứ 3 hàng ngang một rãnh và 3 hàng dọc một rãnh; rãnh chính quanh vườn sâu trên 50 cm. Đầu mùa mưa phá bồn giữ nước quanh gốc. Cắt cành và dây lươn sát mặt đất cho gốc thông thoáng.
Sau thu hoạch, bón vôi bột 1.000 kg mỗi hecta, chia làm 2 lần mỗi lần 500 kg, không rắc trực tiếp vào gốc và rễ cây; hoặc rắc xuống hệ thống rãnh thoát nước với lượng 500-700 kg mỗi hecta.
Với trụ chớm bệnh và các trụ liền kề, hoạt chất được khuyến cáo gồm Fosetyl-aluminium, Azoxystrobin kết hợp Difenoconazole, Dimethomorph và Phosphorous acid, liều theo đúng bao bì từng sản phẩm. Trụ nặng hoặc đã chết thì thu gom, tiêu huỷ, xử lý hố trồng.
Với bệnh chết chậm
Bệnh này phải đánh cả hai phía vì là bệnh kép. Phía tuyến trùng dùng hoạt chất Chitosan, Ethoprophos, Carbosulfan hoặc Clinoptilolite. Phía nấm đất dùng Fosetyl-aluminium, Dimethomorph, Chlorothalonil kết hợp Mandipropamid, Copper Hydroxide, hoặc Cuprous oxide kết hợp Dimethomorph. Xử lý vào đầu hoặc giữa mùa mưa.
Bên cạnh thuốc hoá học, hướng sinh học được khuyến cáo là chế phẩm chứa nấm đối kháng Trichoderma, xạ khuẩn Streptomyces, cùng thảo mộc trừ tuyến trùng chứa Saponin hoặc Ankanoid. Các chế phẩm này bón kèm đợt bón phân, rắc trong vùng rễ rồi phủ đất và tưới đủ ẩm.
Trụ nặng có ba mốc: rụng trên 50 phần trăm số lá so với cây bình thường trong vườn, rễ cái thối đen và hết rễ tơ, hai năm liền chỉ thu dưới 1 kg mỗi trụ mỗi năm. Tới mức này thì nhổ bỏ có lợi hơn chữa.
Sau khi xử lý thuốc, nuôi lại bộ rễ bằng gì
Mốc cần nhớ là 7 ngày: sau khi xử lý thuốc bảo vệ thực vật 7 ngày thì xử lý kích thích ra rễ, bằng phân bón có khả năng kích thích ra rễ hoặc phân hữu cơ sinh học. Đây là khuyến cáo nằm ngay trong quy trình quản lý hai bệnh nói trên, cũng là chỗ phân bón làm được việc.
Lý do là cả hai bệnh đều phá rễ. Thuốc chặn được tác nhân nhưng không dựng lại bộ rễ tơ đã mất, mà cây hết rễ tơ thì bón gốc bao nhiêu cũng không hút được.
Bước 1, chờ đủ 7 ngày sau khi xử lý thuốc. Tưới phân hữu cơ ngay sau thuốc thì vừa phí phân vừa làm loãng thuốc.
Bước 2, tưới nhóm hữu cơ kích rễ vào vùng rễ. Beta Root Fulvic ghi trên nhãn chất hữu cơ 40 phần trăm, kali hữu hiệu K2O 2 phần trăm, C/N 11, pH 5, tỉ trọng 1,3. Liều trên nhãn là 500 ml với 400 lít nước, cách nhau 7-10 ngày, dùng được cả phun lá lẫn tưới gốc; tính ra 31,25 ml mỗi bình 25 lít, hoặc 250 ml mỗi phuy 200 lít. Muốn so với các nhóm nuôi rễ khác thì xem bài phân kích rễ: 4 nhóm, chọn loại nào.
Bước 3, trả lại hệ vi sinh cho vùng rễ. Quy trình khuyến cáo bón chế phẩm chứa nấm đối kháng và vi khuẩn có ích kèm đợt bón phân, rắc trong vùng rễ rồi phủ đất, tưới ẩm. Kobeta có viên nấm cộng sinh rễ Mycorrhiza, Trichoderma và Bacillus, nhãn ghi cách dùng là đặt viên vào vùng rễ. Đây là hàng phân bón, dùng để nuôi rễ, không thay thuốc trừ bệnh.
Bước 4, nuôi lá để cây lấy lại sức quang hợp. Cây vừa rụng nhiều lá cần bộ lá mới trước khi nghĩ tới trái. Beta Combi túi 1kg pha 1 kg cho 10.000 lít nước, tức 2,5 g mỗi bình 25 lít hoặc 20 g mỗi phuy 200 lít; bảng đăng ký tại Việt Nam ghi Mg 3 phần trăm, S 3 phần trăm, Fe 38.000 ppm, Mn 15.000 ppm, Zn 40.000 ppm, Cu 15.000 ppm, B 5.000 ppm. Beta Pro Amino chai 500ml ghi chất hữu cơ 40 phần trăm, đạm tổng số 3 phần trăm, C/N 7,5, pH 5, tỉ trọng 1,2; liều trên nhãn là 500 ml với 400-500 lít nước, cách nhau 7-10 ngày. Nhãn dòng này chỉ ghi cách dùng phun lá, nên đừng tự đổi sang tưới gốc; cần liều tưới gốc thì gọi hotline hỏi lại.
Phần hữu cơ bón gốc xem bài phân hữu cơ vi sinh cho hồ tiêu kinh doanh.
Trồng lại trên đất đã có bệnh thì cần gì
Trồng lại ngay vào hố cũ là cách mất cây lần hai nhanh nhất, vì nguồn nấm và tuyến trùng vẫn còn trong đất. Hai việc phải làm trước khi đặt bầu:
Xử lý hố trồng trước ít nhất 30 ngày
Quy trình khuyến cáo xử lý hố trồng bằng chế phẩm sinh học tối thiểu 30 ngày trước khi trồng lại. Đất làm bầu lấy từ vườn sạch bệnh, phơi khô, trộn phân chuồng hoai mục và chế phẩm vi sinh có ích. Hom giống chỉ lấy từ cây khoẻ.
Đổi trụ chết sang trụ sống
Phần lớn vườn tiêu bị chết thời gian qua trồng trụ chết bằng gỗ hoặc bê tông. Trụ sống như keo dậu, bông gòn, muồng hay lồng mức che bóng và điều hoà nhiệt độ, giúp cây bền hơn. Trồng xen sầu riêng hay bơ cũng chắn gió.
Câu hỏi thường gặp
Hồ tiêu chết nhanh có chữa được không? Khi cây đã vào giai đoạn lá héo vàng và rụng thì việc trừ bệnh hầu như không còn hiệu quả. Hướng đúng là phòng từ đầu mùa mưa và xử lý sớm trụ liền kề.
Thấy tiêu vàng lá thì mua thuốc tuyến trùng ngay chưa? Chưa. Đào rễ xem đã. Rễ có nốt u sưng mới là hướng chết chậm; rễ trắng, nhiều rễ tơ thì vấn đề ở dinh dưỡng hoặc ở nước.
Kobeta có bán thuốc trị hai bệnh này không? Không. Kobeta chỉ kinh doanh phân bón. Hàng của Kobeta dùng ở bước nuôi lại bộ rễ, sau khi bà con đã xử lý thuốc theo khuyến cáo.
Vườn đang chớm vàng lá, hoặc vừa xử lý thuốc xong mà chưa biết nuôi rễ bằng gì, bà con gọi 0823 497 979 để được tư vấn liều theo tuổi cây.
Viết bình luận