Tóm tắt nhanh
- Đất cạn chất hữu cơ thì phân bón vào cây hút được ít
- Đọc phiếu phân tích đất và so vườn mình qua từng năm
- Phủ gốc, giữ cỏ, bón phân hữu cơ ủ hoai, làm đều mỗi năm
Nhiều vườn bón phân đều tay mà cây vẫn èo uột. Đất mau khô, mưa xuống thì đóng váng, đào lên ít thấy giun. Phần lớn những vườn này có chung một vấn đề: đất đã cạn chất hữu cơ. Phân hóa học bón vào không có chỗ bám nên trôi đi hoặc bị đất giữ chặt lại, cây hút được ít. Vậy chất hữu cơ bao nhiêu là đủ, và làm sao biết vườn mình đang thiếu?
Chất hữu cơ làm gì cho đất
Chất hữu cơ là phần xác lá, rễ, phân chuồng và vi sinh vật đã phân giải thành mùn. Tỷ lệ của nó trong đất không lớn nhưng việc nó làm thì nhiều:
- Kết dính đất thành hạt tơi: đất thông khí, rễ dễ đâm sâu, nước mưa thấm xuống thay vì chảy tràn.
- Giữ nước: mùn giữ được lượng nước gấp nhiều lần trọng lượng của nó, giúp vườn chịu hạn lâu hơn.
- Giữ phân: mùn giữ lại các chất như kali, canxi, magie, đạm amoni để nhả dần cho cây, giảm phần phân bị rửa trôi.
- Đệm độ chua: đất nhiều mùn ít bị thay đổi pH đột ngột khi bón phân.
- Nuôi sinh vật đất: giun và vi sinh vật có lợi sống nhờ chất hữu cơ, rồi tiếp tục làm đất tơi xốp hơn.
Đất nhiều mùn thì bộ rễ khỏe hơn. Rễ khỏe giúp cây chống chịu tốt hơn khi gặp hạn, úng hay thời tiết bất lợi.
Bao nhiêu là đủ: đọc phiếu phân tích đất

Phiếu phân tích đất thường ghi một trong hai chỉ số:
- OM% (chất hữu cơ tổng số).
- OC% (các-bon hữu cơ). Anh/chị nhân với khoảng 1,7 để đổi ra OM%. Ví dụ OC 1,5% tương đương OM khoảng 2,6%.
Mỗi tài liệu chia mốc hơi khác nhau. Anh/chị có thể tham khảo cách hiểu chung như sau:
- Dưới 1%: đất rất nghèo, thường là đất cát, đất bạc màu hoặc đất canh tác lâu năm không bồi.
- Khoảng 1–2%: nghèo đến trung bình. Cây vẫn sống nhưng đất mau khô, phân dễ hao.
- Khoảng 2–3%: trung bình khá.
- Từ khoảng 3% trở lên: khá. Đây là mức nhiều vườn cây lâu năm hướng tới.
Đất đỏ bazan thường có sẵn chất hữu cơ cao hơn đất xám, đất cát. Vì vậy đừng so vườn mình với vườn ở vùng khác. Hãy so với chính vườn mình qua từng năm. Anh/chị nên lấy mẫu cùng vị trí, cùng mùa, mỗi 2–3 năm một lần để xem xu hướng đang lên hay xuống.
Tự nhìn đất vườn mình
Chưa có phiếu phân tích, anh/chị vẫn đánh giá sơ bộ được bằng mắt và tay:
- Màu đất: lớp đất mặt sẫm hơn hẳn lớp bên dưới là dấu hiệu có mùn.
- Độ tơi: bóp nắm đất ẩm thấy vỡ thành hạt nhỏ là tốt. Đất dính bết hoặc rời rạc như cát là nghèo mùn.
- Giun đất: đào một xẻng ở mép tán, thấy nhiều giun và lỗ giun là đất đang sống.
- Mùi: đất có mùi thơm như rừng là tốt. Đất có mùi chua, thối là bị bí khí.
- Sau mưa: mặt đất đóng váng cứng, nước đọng lâu thì cấu trúc đất kém.
Cách bồi chất hữu cơ từng bước

Ở vùng nóng ẩm, chất hữu cơ bị phân giải rất nhanh. Vì vậy bồi một lần không đủ, phải bồi đều mỗi năm:
- Phủ gốc: dùng rơm, cỏ khô, lá cây phủ quanh tán. Chừa một khoảng sát cổ rễ để gốc thông thoáng, tránh ẩm kéo dài ở cổ rễ.
- Giữ cỏ, trồng cây che phủ: cắt cỏ thấp thay vì xịt trụi. Rễ cỏ chết đi cũng thành mùn, lại giữ đất không bị xói.
- Phân chuồng, phân hữu cơ đã ủ hoai: bón theo rãnh quanh tán vào đầu hoặc cuối mùa mưa, tùy cây và tùy vùng.
- Trả lại tàn dư: cành tỉa nhỏ, vỏ trái, rơm rạ đem ủ rồi bón lại, không đốt.
- Hạn chế cày xới sâu: xới nhiều làm chất hữu cơ phân hủy nhanh hơn.
Nâng chất hữu cơ thêm được 1% thường mất nhiều năm. Anh/chị cứ kiên trì, đất sẽ cải thiện dần qua từng mùa.
Những lỗi hay gặp
- Bón phân chuồng tươi: phân tươi sinh nhiệt, dễ làm xót rễ, lại là chỗ cho nấm hại và ấu trùng sâu trong đất sinh sôi.
- Vùi nhiều rơm, mùn cưa tươi: vi sinh vật phân giải tạm thời lấy đạm của đất, cây có thể vàng lá. Nên ủ trước hoặc bổ sung thêm đạm.
- Dồn một lần thật nhiều: đất dễ bí, tốn công mà hao hụt. Chia đều mỗi năm thì hiệu quả hơn.
- Đốt cỏ, đốt lá: mất nguồn hữu cơ và làm chết sinh vật lớp đất mặt.
Kết lại
Chất hữu cơ không có một con số chung cho mọi vườn. Anh/chị nên xem phiếu phân tích, tự quan sát đất và theo dõi xu hướng qua từng năm. Vườn dưới 2% thì nên ưu tiên bồi mùn song song với bón phân. Vườn đã khoảng 3% trở lên thì giữ đều để không tụt xuống. Phủ gốc, giữ cỏ và bón phân hữu cơ đã ủ hoai là ba việc đơn giản, làm đều mỗi năm sẽ thấy đất khác. Anh/chị cứ nhắn page Kobeta kể tình trạng đất vườn nhà mình để được tư vấn chăm cây đúng giai đoạn.




Viết bình luận