Cách xử lý sầu riêng bị nấm Phytophthora xì mủ gồm 5 bước theo đúng thứ tự: thoát nước và vệ sinh vườn, cạo sạch vết bệnh, bôi thuốc lên vết cạo nhiều lần đến khi khô hẳn, tưới gốc khi rễ đã thối, rồi phục hồi bộ rễ bằng hữu cơ hoai mục kết hợp vi sinh đối kháng. Thiếu bước cạo hay bước thoát nước, vết xì mủ rất hay tái lại sau vài trận mưa.
Bà con nhận biết sầu riêng bị xì mủ qua vết vỏ thân sậm màu như thấm nước, sau đó chảy nhựa nâu, ướt; dưới gốc rễ non thối đen; trên tán lá vàng dần, đọt không đi. Bệnh do nấm Phytophthora palmivora gây ra, lưu tồn trong đất, trong nước và trong các bộ phận cây đã nhiễm bệnh nên bùng phát mạnh vào mùa mưa.
Để bệnh không quay lại, vườn cần giữ mực nước mương cách mặt liếp tối thiểu 1 m, quét vôi gốc đầu mùa mưa, bón hữu cơ có Trichoderma, không lạm dụng đạm và tiêm phosphonate phòng bệnh cho cây lớn 2 lần mỗi năm. Số liệu kỹ thuật trong bài lấy từ Sổ tay canh tác sầu riêng theo VietGAP (Cục Trồng trọt, Bộ NN&PTNT) và Sổ tay canh tác sầu riêng thích ứng biến đổi khí hậu (Viện Nghiên cứu Rau quả).
Sầu riêng bị nấm Phytophthora xì mủ nhận biết như thế nào?
Sầu riêng bị nấm Phytophthora xì mủ là bệnh do nấm Phytophthora palmivora gây ra, tấn công cả rễ, thân, cành, lá và quả; dấu hiệu dễ thấy nhất là vết vỏ thân đổi màu như thấm nước rồi chảy nhựa nâu. Cụ thể, bà con soi từng bộ phận như sau.
- Trên rễ: rễ non thối, màu nâu đen, chết dần nên cây phát triển chậm. Nấm lan từ rễ non lên rễ lớn, tới gốc thân rồi lên thân, nên nhiều cây xì mủ ở thân mà gốc bệnh nằm dưới đất.
- Trên thân, cành: vết bệnh ban đầu hơi đổi màu như thấm nước, sau đó vỏ chảy nhựa, vết bệnh ướt, nhựa màu nâu. Cạo thử thấy phần gỗ bên dưới cũng hóa nâu.
- Trên lá: đốm nhỏ như bị bỏng nước, chuyển đen nâu và lan rất nhanh. Sau 2 ngày lá chuyển nâu, bào tử lây sang lá kế bên, lá nhũn rồi khô và rụng sau vài ngày.
- Trên quả: vài chấm nhỏ nâu đen, lan thành vết tròn hay loang lổ màu nâu trên vỏ. Khi quả già vết bệnh nứt ra, thịt bên trong bị thối.
Bà con đang nghi cây thối rễ vàng lá nên đào nhẹ đất quanh gốc xem rễ non trước, vì thối rễ và xì mủ thân thường cùng một tác nhân Phytophthora. Nếu lá vàng mà vỏ thân và rễ đều lành, bà con đối chiếu thêm bài 6 nguyên nhân cháy lá sầu riêng để tránh trị nhầm.
Cách xử lý sầu riêng bị nấm Phytophthora xì mủ gồm những bước nào?
Cách xử lý sầu riêng bị nấm Phytophthora xì mủ gồm 5 bước: thoát nước và vệ sinh vườn, cạo vết bệnh, bôi thuốc lên vết cạo, tưới thuốc vùng rễ khi rễ thối, rồi phục hồi rễ bằng hữu cơ và vi sinh. Bà con làm theo từng bước dưới đây.
Bước 1: Thoát nước và vệ sinh vườn trước khi đụng tới vết bệnh
Bước đầu tiên là cắt nguồn ẩm nuôi nấm. Bà con khơi rãnh cho nước không đọng trên liếp và quanh gốc, giữ mực nước mương cách mặt liếp tối thiểu 1 m. Thu gom lá, cành, quả bệnh đem tiêu hủy vì nấm lưu tồn trong bộ phận bệnh. Vườn vừa qua mưa dầm thì làm theo thứ tự trong bài phục hồi vườn sầu riêng sau ngập úng rồi mới xử lý xì mủ.
Bước 2: Cạo sạch phần vỏ và gỗ đã thối nâu
Khi thấy vết chảy nhựa, dù nhỏ nhất, bà con dùng dao sắc cạo bỏ hết phần vỏ và gỗ đã thối nâu tới lớp gỗ còn trắng, gom vỏ cạo đem đốt. Bôi thuốc đè lên vết nhựa mà không cạo thì thuốc không thấm tới ổ nấm bên trong, vết bệnh cứ khô rồi lại chảy.
Bước 3: Bôi thuốc lên vết cạo nhiều lần đến khi khô hẳn
Theo Sổ tay VietGAP (Cục Trồng trọt), sau khi cạo bà con dùng thuốc có hoạt chất Fosetyl-aluminium hoặc Mancozeb + Metalaxyl pha với liều lượng 50 gr/lít nước, dùng cọ bôi lên vết bệnh nhiều lần đến khi vết bệnh khô hẳn. Bôi lúc vỏ cây khô ráo. Nếu bệnh đã lên lá và quả, bà con phun thuốc có hoạt chất Mancozeb + Metalaxyl, Fosetyl-aluminium, Phosphorous acid hoặc Dimethomorph vào sáng sớm hay chiều mát, liều theo bao bì. Thuốc gốc Phosphorous acid như Agri-Fos 400SL và thuốc chứa Dimethomorph như Eddy 72WP đều thuộc nhóm hoạt chất sổ tay nêu; bà con đọc kỹ nhãn để dùng đúng đối tượng đã đăng ký.
Bước 4: Tưới thuốc vùng rễ khi rễ đã thối
Khi đào gốc thấy rễ non thối đen, bà con xới nhẹ quanh gốc rồi dùng thuốc có hoạt chất Phosphorous acid hoặc Mancozeb + Metalaxyl tưới ướt toàn bộ vùng rễ, lượng dung dịch tùy đường kính tán, liều theo bao bì. Tưới khi đất đã ráo, không tưới lúc gốc còn sũng nước.
Bước 5: Phục hồi rễ bằng hữu cơ, vi sinh đối kháng và phân dễ hấp thu
Khi vết cạo đã khô và đất quanh gốc đã ráo, bà con bón phân hữu cơ đã hoai mục kết hợp vi sinh đối kháng như Trichoderma, Streptomyces để hạn chế mầm bệnh Phytophthora trong đất, đồng thời rải vôi quanh tán. Sổ tay VietGAP nhắc rõ: không lạm dụng phân đạm giai đoạn này. Nguồn vi sinh đối kháng bà con có thể dùng viên nấm cộng sinh rễ Mycorrhira - Trichoderma - Bacillus chôn quanh mép tán cùng lớp hữu cơ. Khi rễ còn yếu, cây hút phân gốc kém, bà con bổ sung qua lá phân bón lân 2 chiều dạng phosphite Beta Fosika Pro (P₂O₅ 30%, K₂O 20%, nhập khẩu từ châu Âu) theo liều trên nhãn, giúp cây có lân và kali dễ hấp thu để phục hồi rễ và đi đọt. Đây là phân bón hỗ trợ cây khỏe, không thay thuốc bôi vết bệnh ở bước 3.
Sai lầm nào khiến sầu riêng xì mủ tái đi tái lại?
Có 5 sai lầm khiến sầu riêng xì mủ tái lại: bôi thuốc không cạo, bón đạm nhiều sau xử lý, để nước đọng quanh gốc, trồng xen cây ký chủ của Phytophthora, và chỉ quét vôi khi cây đã bệnh. Bảng dưới đối chiếu cách làm sai và cách làm đúng theo sổ tay.
| Sai lầm hay gặp | Cách làm đúng theo sổ tay |
|---|---|
| Bôi thuốc đè lên vết nhựa, không cạo | Cạo hết vỏ và gỗ thối nâu rồi mới bôi, bôi nhiều lần đến khi khô hẳn |
| Bón đạm nhiều để cây "mau xanh" sau khi xử lý | Bón phân theo khuyến cáo, không lạm dụng đạm; ưu tiên hữu cơ hoai mục cộng Trichoderma |
| Để nước đọng trên liếp, mương cao sát mặt liếp | Giữ mực nước cách mặt liếp tối thiểu 1 m, khơi rãnh thoát nước sau mỗi trận mưa |
| Trồng xen đu đủ, dứa, ca cao, cao su, dừa trong vườn | Không trồng cây là ký chủ của nấm Phytophthora spp. trên vườn sầu riêng |
| Quét vôi khi thân đã chảy nhựa | Quét vôi đậm đặc lên thân chính ít nhất 1 m từ mặt đất vào cuối mùa nắng hay đầu mùa mưa |
Với sầu riêng con, mùa mưa là lúc rễ non dễ bị nấm tấn công nhất, bà con xem thêm cách quản lý nước và bộ rễ sầu riêng con mùa mưa để ngừa từ đầu.
Phòng nấm Phytophthora cho vườn sầu riêng lâu dài bằng cách nào?
Phòng nấm Phytophthora lâu dài dựa vào 3 việc: vườn cao ráo thông thoáng, nuôi đất bằng hữu cơ và vi sinh đối kháng, và tiêm phosphonate phòng bệnh cho cây lớn 2 lần mỗi năm.
Tiêm phosphonate vào thân có phòng được bệnh không?
Có. Sổ tay canh tác sầu riêng thích ứng biến đổi khí hậu (Viện Nghiên cứu Rau quả) hướng dẫn: với cây lớn có đường kính thân trên 15 cm, tiêm phosphonate phòng bệnh 2 lần/năm, pha thuốc theo tỷ lệ 1:1 (10 ml thuốc + 10 ml nước sạch cho 1 m đường kính tán). Nếu tính theo đường kính thân: thân 15 - 17 cm tiêm 2 mũi/lần; thân 17 - 20 cm tiêm 3 mũi/lần. Tiêm vào đầu và cuối mùa mưa, vào sáng sớm. Cách này chỉ để phòng, không thay việc cạo và bôi khi cây đã chảy nhựa.
Vườn mới trồng cần thiết kế gì để né Phytophthora?
Vườn mới nên lên líp cao ráo, vị trí trồng cách mực nước cao nhất hằng năm từ 70 - 100 cm; chọn giống chống chịu bệnh làm gốc ghép như giống lá quéo; trồng thưa với khoảng cách 8 - 10 m cho vườn thông thoáng. Cây giống phải khỏe, không mang bệnh Phytophthora. Bón phân chuồng cho đất tơi xốp và làm hệ thống thoát nước tốt để hạn chế ẩm độ cao trong mùa mưa.
Câu hỏi thường gặp về sầu riêng bị xì mủ
Cây đã cạo và bôi thuốc, bao lâu thì biết có khỏi không?
Bà con theo dõi vết cạo sau mỗi lần bôi: vết khô, không rỉ nhựa mới, mép vỏ bắt đầu liền là dấu hiệu tốt. Sổ tay hướng dẫn bôi nhiều lần đến khi vết bệnh khô hẳn, nên không dừng sau một lần bôi.
Có nên bón Trichoderma khi đất còn sũng nước không?
Không nên. Vi sinh đối kháng cần đất tơi xốp, thoáng khí, nên bà con thoát nước, chờ đất ráo rồi mới bón cùng hữu cơ hoai mục.
Phân bón lá gốc phosphite có trị được xì mủ không?
Không. Phân bón lá như Beta Fosika Pro cung cấp lân và kali dễ hấp thu để cây phục hồi, dùng bổ trợ sau khi đã cạo và bôi thuốc. Vết bệnh vẫn phải xử lý bằng thuốc có hoạt chất sổ tay khuyến cáo.
Bà con đang có cây sầu riêng chảy nhựa, chưa rõ nên cạo tới đâu hay chọn hoạt chất nào, cứ gọi hotline 0823497979 của Nông Dược Kobeta. Kỹ thuật viên sẽ hỏi tình trạng rễ, mực nước vườn và tuổi cây để hướng dẫn thứ tự xử lý phù hợp.
Viết bình luận